Не менее интересен тот факт, что ложе кустодии имеет двойной диаметр. Видимо, углубление в кустодии начали вырезать под печать большего размера, но затем диаметр изменили. Принимая во внимание, что к середине XVI в. размер малой печати великого князя Литовского не превышал 4 см В качестве сравнения можно привести следующие данные: Piecz^c mala (mniejsza) Wielkiego Ksiystwa Litewskiego // Lietuvos nacionaline Martyno Mazvydo biblioteka , можно заключить, что первоначально кустодия вырезалась для другой печати. После сравнения с прочими экземплярами печати Сигизмунда Старого можно выдвинуть предположение, что, вероятнее всего, кустодия была подготовлена под малую коронную печать См.: большие печати Великого княжества Литовского: Przywieszana wielka (wiyksza) Wielkiego Ksiystwa Litewskiego // Ibid; малые печати Великого княжества Литовского: Pieczc mala (mniejsza) Wielkiego Ksiystwa Litewskiego; большие и малые коронные печати: Pieczcie krolow polskich // Archiwum Glowne Akt Dawnych w Warszawie. Учитывая, что документ адресован виленскому кафедральному капитулу, вполне объяснимо, что Сигизмунд Старый в данном случае выступал в качестве великого князя Литовского.
Однако как король Польский и великий князь Литовский, он имел большую и малую как польскую, так и литовские печати Zebrawski T. O pieczcciach dawnej Polski i Litwy. Krakow, 1865. S. 4-5; Gumowski M., Haising M., Mikucki S. Sfragistyka. Warszawa, 1960. S. 181. При Казимире Ягеллончике использовалась также средняя печать (sigillum mediocre). См.: Gumowski M. Pieczccie krolow polskich. Krakow, 1910. S. 19 (Nr. 29. Tabl. XI); Wycganska K. O zaginionych pieczcciach Kazimierza Jagiellonczyka // Przeglad Historyczny. 1958. T. 49. Nr. 3. S. 530-537; Mikulski W. O pieczci sredniej litewskiej Kazimierza Jagielonczyka Przyczynek do dziejow sfragistyki hospodarskiej XV wieku // Studia Zrodloznawcze. 2002. Nr. 40. S. 89-93.. В связи с отсутствием окружающих центральный щит пяти гербов (два родовых герба и три -- земель) -- характерной особенности большой литовской печати Наличие нескольких гербов наряду с «Погоней» характерно для большой печати Великого княжества Литовского. -- можно сделать вывод, что анализируемая нами печать является малой литовской княжеской печатью Сигизмунда. Подтверждением служит, например, малая литовская печать Казимира Ягеллончика, схожая по своей иконографии с рассматриваемой печатью GumowskiM., Haising M., Mikucki S. Sfragistyka. S. 181.. Обе большие печати Сигизмунда по диаметру существенно превышали 5 см. Разница между малой коронной и малой великокняжеской литовской печатями составляла приблизительно 10 мм, что объяснялось их разным статусом: королевская печать была старше великокняжеской подобно тому, как король Польский в иерархии стоял выше великого князя Литовского. Таким образом, диаметр малой коронной печати составляет примерно 5 см, и, вероятно, изначально кустодия была изготовлена именно для неё.
Поскольку в рассматриваемое время Сигизмунд, вероятнее всего, находился в Вильно GasiorowskiA. Itineraria dwu ostatnych Jagiellonow // Studia historyczne. 1973. T. 16. Nr. 2 (61). S. 249-275 (здесь 251, 267). Также благодарим С. В. Полехова за консультацию., можно предположить, что в литовской канцелярии могли храниться и заготовки для коронных печатей, что может свидетельствовать о контактах между польской и литовской канцеляриями, несмотря на их формальную независимость друг от друга.
печать грамота сигизмунд кустодия
Список литературы
1. Груша А.И. Документальная письменность Великого Княжества Литовского (конец XIV -- первая треть XVI в.) / А.И. Груша. -- Минск: Беларуская навука, 2015. -- 465 с.
2. Федосеева Т.С. Материалы для реставрации живописи и предметов прикладного искусства / Т.С. Федосеева. -- М.: РИО ГосНИИР, 1999. -- 120 с.
3. Benjamin, B. Analysis of Efflorescence on Surface of Beeswax Seals / B. Benjamin, J. Trejbal, M. Durovic, S. Vasickova, I. Valterova // Journal of Cultural Heritage. -- 2012. -- Vol. 13. -- P. 275-284.
4. Bartl B. Why Do Historical Beeswax Seals Become Brittle Over Time? / B. Bartl, M. Zapletal, S. Urbanek, M. Krejci Slavikova, J. Trejbal, Z. Hrdlicka // Studies in Conservation. -- 2019. -- Vol. 64, issue 3. -- P. 138-145.
5. Bartl B. Efflorescence on the Surface of Beeswax Seals: a Calorimetric Study / B. Bartl, J. Havlin, J. Trejbal, M. Durovic // Thermochimica Acta. -- 2013. -- Vol. 566. -- P. 292-297.
6. Bartl B. `Wax Bloom' on Beeswax Cultural Heritage Objects: Exploring the Causes of the Phenomenon / B. Bartl, L. Kobera, K. Drabkova, M. Durovic, J. Brusc // Magnetic Resonance in Chemistry. -- 2015. -- Vol. 53. -- P. 509-513.
7. Cozzi R. Medieval Wax Seals: Composition and Deterioration Phenomena of White Seals / R. Cozzi // Papier-Restaurierung. -- 2003. -- Bd. 4. -- S. 11-18.
8. Cwiertnia E. Analysis of the Materiality of Royal and Governmental Seals of England with a Focus on the Great Seals (1100-1300): Methodology and Findings / E. Cwiertnia, A. Alies, P. Dryburgh // A Companion to Seals in the Middle Ages / ed. by L.J. Whatley. -- Leyden ; Boston: Brill., 2019. -- P. 19-56.
9. Giedraitiene B. Vasko antspaudi sudeties tyrimai / B. Giedraitiene // Lietuvos moksli akademijos biblioteka. [Utena]: Utenos Indra, 2009. -- T. 2005/2006. -- P. 1132.
10. Gasiorowski A. Itineraria dwu ostatnych Jagiellonow / A. Gаsiorowski // Studia historyczne. -- 1973. -- T. 16, Nr. 2 (61). -- S. 249-275.
11. Gumowski M. Pieczccie krolow polskich / M. Gumowski. -- Krakow: Tow. Numizmatyczne, 1910. -- 94 s.
12. Gumowski M. Sfragistyka / M. Gumowski, M. Haising, S. Mikucki. -- Warszawa: Instytut historii Polskiej Akademii Nauk, 1960. -- 266 s.
13. Jablonska E. Metody wykonywania pieczcci woskowych / E. Jablonska // Ochrona Zabytkow. -- 1998. T. 51, Nr. 2 (201). -- S. 147-155.
14. Jonynaite D. Mysteries of “Cera di Spagna”: Investigation of Historical Wax Seals in Lithuanian Collections / D. Jonynaite, G. Latvyte, D. Ragauskiene // Care and Conservation of Manuscripts. -- 2016. -- Vol. 15. -- P. 249--267.
15. Mikulski W. O pieczyci sredniej litewskiej Kazimierza Jagielonczyka Przyczynek do dziejow sfragistyki hospodarskiej XV wieku / W. Mikulski // Studia Zrodloznawcze. -- 2002. -- Nr. 40. -- S. 89--93.
16. Parra E. The Creation of a Database for Wax Seals from Parchment Documents Using the Results of Chemical Analysis / E. Parra, M. D. Gayo, A. Serrano // ICOM Committee for Conservation. 10th Triennial Meeting, Washington, DC, USA, 22-- 27 August 1993: preprints. -- Paris: Allen Press, 1993. -- P. 37--41.
17. Pieczycie krolow polskich // Archiwum Glowne Akt Dawnych w Warszawie
18. Pieczyc mala (mniejsza) Wielkiego Ksiystwa Litewskiego // Lietuvos nacionaline Martyno Mazvydo biblioteka
19. Polechow S. Pieczyc kniazia Iwana Olgimuntowicza Holszanskiego / S. Polechow, M. Butyrski // Inter Regnum et Ducatum: studia ofiarowane Profesorowi Janowi Tygowskiemu w sicdcind/icsiata rocznicy urodzin / red. P. Guzowski, M. Liedke, K. Boroda. -- Bialystok: Instytut Badan nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2018. -- S. 441-461.
20. Przywieszana wielka (wiyksza) Wielkiego Ksiystwa Litewskiego // Lietuvos nacionaline Martyno Mazvydo biblioteka
21. Rimsa E. Lietuvos Didziosios Kunigaikstystes antspaud. vaskas XIII-XVIII a. / E. Rimsa // Lituanistica. -- 1997. -- Nr. 3(31). -- P. 3-17.
22. Roman J. Manuel de sigillographie frangaise / J. Roman. -- Paris: A. Picard, 1912. -- VII, 401 p.
23. Vossberg F.A. Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen: ein Beitrag zur Forderung diplomatischer, genealo-gischer, numismatischer und kunstgeschichtlicher Studien uber ursprunglich slavische Theile der preussischen Monarchie / F.A. Vossberg. -- Berlin: Unger, 1854. -- 46 s.
24. Wyczanska K. O zaginionych pieczyciach Kazimierza Jagiellonczyka / K. Wyczanska // Przeglаd Historyczny. -- 1958. -- T. 49, Nr. 3. -- S. 530-537.
25. Zebrawski T. O pieczyciach dawnej Polski i Litwy / T. Zebrawski. -- Krakow: Drrukarnia Universitetu Jagellonskiego, 1865. -- 196 s.