Автореферат
диссертации на соискание учёной степени
кандидата медицинских наук
Совершенствование ортодонтической помощи детям и подросткам г. Алматы с зубочелюстными аномалиями в современных условиях
14.00.33 - Общественное здоровье и здравоохранение
Нигай Григорий Алексеевич
Алматы, 2010
Работа выполнена в Алматинском стоматологическом институте последипломного обучения, фрагменты работы выполнены в детской стоматологической поликлинике г. Алматы
Научные руководители: доктор медицинских наук, профессор Мирзабеков О.М.
доктор медицинских наук, профессор, ?аза?станны? е?бек сі?ірген ?айраткері Супиев Т.К.
Официальные оппоненты: доктор медицинских наук, профессор Куракбаев К.К.,
доктор медицинских наук, профессор Жакашов Н.Ж.
Ведущая организация Государственный медицинский университет г. Семей
Защита состоится 28 декабря 2010 года в 14.00 часов на заседании диссертационного совета Д 09.01.02 при Казахском национальном медицинском университете им. С.Д. Асфендиярова Министерства здравоохранения Республики Казахстан по адресу: 050012, г. Алматы, ул. Толе би, 94
С диссертацией можно ознакомиться в библиотеке Казахского национального медицинского университета им. С.Д. Асфендиярова Министерства здравоохранения Республики Казахстан по адресу: 050012, г. Алматы, ул. Богенбай батыра, 153
Автореферат разослан « 25 » ноября 2010 года
Ученый секретарь
диссертационного совета,
доктор медицинских наук, профессор А.Д. Мамеков
Т?ЖЫРЫМ
Ж?мысты? ма?саты тіс-жа? ауыт?ушылы?тарын (ТЖА) таралуын зерттеу мен Алматы ?аласыны? балалары мен жас?спірімдеріне к?рсетілетін ортодонтиялы? к?мек к?рсетуді жетілдіру болып табылды.
2006-2009 жылдар кезе?інде балалар мен жас?спірімдерді? 898519 медициналы? ??жатына жан-жа?ты зерттеу ж?ргізілді. Соны? ішінде 10635 ТЖА бар пациент авторды? жеке зерттеуінен ?тті. Балалар мен жас?спірімдерді эпидемиологиялы? тексеру жалпы ?абылдан?ан ережелер бойынша ?ткізілді.
Эпидемиологиялы? зерттеулерді? н?тижесінде мектепке дейінгі балаларды? 70,10±2,44%-нан тіс кариесі аны?талды. Ж?не де тіс кариесіні? кездесу жиілігі кп=2,80±0,32 бол?ан жа?дайда 3 жасар балаларды? ішінде 54,2%-нан 6 жасар балаларды? ішінде 79%-?а дейін к?теріледі (КПУ+кп=4,52±0,35). Оларды? жартысына жуы?ы ауыз ?уысын тазалауды ?ажет етеді. зубочелюстной ортодонтический стоматологический кариес
Мектеп о?ушыларыны? 76,93±2,63 %-нда тіс кариесі бар. Кіші ж?не орта жаста?ы о?ушыларды? т?ра?ты тістер кариесі 14 жас?а ?арай к?бейіп, 2,28±0,21 м?лшеріне дейін жеткен, б?л 7 жаста?ыдан 4-ке жуы? есе арты?. 18 жас?а ?арай т?ра?ты тістер кариесіні? таралуы мен ?ар?ындылы?ы тиісінше 78,18±2,92% ж?не 3,12±0,23, ал б?л 2010 жыл?а дейінгі стоматологиялы? денсаулы? ма?саттарынан ед?уір жо?ары.
Пародонт аурулары балалар мен жас?спірімдерді? 32,6%-нда к?бінесе катаралды гингивит т?рінде кездеседі (30,2%), ал Parma модификациясында РМА индексі (32,2±0,42) ??райды. Гингивитті? таралуы ауыз ?уысы тазалы? жа?дайыны? нашарлы?ымен астасады (ГИ=2,2±0,23). Тексерілген балалар мен жас?спірімдерді? 80%-?а жуы?ы тістерін тазалай алмайды немесе д?рыс тазаламайды. Мектепке дейінгі балаларда А?С? ауруларыны? ішінен к?бінесе хейлиттер кездескен. ?лкен жаста?ы топта?ы балалардан герпестік стоматитпен ?атар ?айталама афттер, десквамативті глоссит, аллергиялы? стоматит т.б. кездесті.
Алматы ?аласыны? балалар мен жас?спірімдеріні? ТЖА таралуы 41,08±1,79% ??рады (мектеп жасына дейінгі балаларды? ішінде - 32,35±1,68%, кіші ж?не орта мектеп жасында?ы балаларды? ішінде - 42,77±1,60%, жас?спірім жасында - 48,12±2,11%).
Барлы? тексерілген топтарды? ішінде тістенім ауыт?ушылы?тары басым болып, 55,7%-ды ??рады (3 жаста?ыларды? 28,04±1,95%-нан, 18 жаста?ыларды? 51,46±2,60%-нан). Соны? ішінде тістенім сагитталды? ауыт?ушылы?тары 34,7%, ал трансверзалды? ж?не тік ауыт?ышылы?тар - тиісінше 32,8% ж?не 32,5% ??райды.
ТЖА даму ?аупі бар факторларыны? ішінде т??ым ?уалаушылы? факторы тексерілгендерді? 31,6%-нан аны?талса, 22%-нан жас кезіндегі рахит ауруыны? салдары, 28%-нан м?рынмен дем алуды? б?зылуы аны?талды. ТЖА дамуыны? жергілікті себептерінен т?менгі жа?ты? ?суін то?татып, дисталды? окклюзияны? ?атыптасуын ту?ызатын балаларды жасанды тама?тандыру ерекше назар аударуды талап етеді. ТЖА туындауыны? келесі жиі кездесетін себептері зиянды ?деттер (43,4±1,6%), жо?ар?ы ерін ж?геншесіні? ауыт?ушылы?тары (15,5±2,5%), олар прогнастикалы? тістенім дамуына ?сер етеді. Тіс ауруларыны? ?су ?аупі факторларына уа?ытша тістерді? арасында?ы тремдерді? болмауы (14,8±2,5%), уа?ытша тістерді? ?ажалма?ан д??естері (14,8±2,1%), тіс ?атарларыны? нейтралды? ?атынасы жа?дайында к?рек тістер арасында?ы сагитталды? са?ылауды? болуы (5,2±1,5%) жат?ызылды. Тексерілген балалар мен жас?спірімдерді? 4,2±1,4%-нда тере? тістенім дамуына кері ?серін тигізетін тіс ж?геншесі ауыт?ушылы?тары аны?талды. Тексерілген балалар мен жас?спірімдерді? 68,9%-ны? езу тере?дігі жас нормасына с?йкес келді (5-8 мм), 9,6%-ні? езуі тере?дігі ?те ?лкен (8 мм-нен астам), ал 21,5%-нікі - кішкентай (5 мм-ден кем) болды.
Кариесі бар ж?не жо? балалар мен жас?спірімдер ішіндегі ТЖА таралуыны? шынайы айырмашылы?ы аны?талмады. Пародонт дертіне ?шыра?ан жас?спірімдерді? ішінде ТЖА статистикалы? шынайы ?сімі аны?талды. Балалар ішінде тіс-жа? ж?йесі ауруларыны? дамуын ?ршітетін фактор болып табылмайтын болуы ы?тимал. Балаларды? 21%-нда уа?ытша тістерді? т?суімен ?атар ТЖА артуы кариесті? ас?ынуымен байланысты болатынды?ы д?лелденді. Демек, б?л ауру?а ?шыра?ан балаларды диспансерлік есепке алып, профилактикалы? уа?ытша тіс протездерімен ?амсыздандырылуы тиіс.
ТЖА бар балалар мен жас?спірімдерді? ортодонтиялы? к?мекке к?бінесе 8 жастан кейін, я?ни ТЖА ?алыптасып ?лгерген кезде ж?гінетіні аны?талды (82,3%). Ата-аналарды? 55,6%-ы балалар мен жас?спірімдерді? тіс-жа? ауыт?ышылы?тарын а?ылы т?рде емдеуге о? к?з?арас танытып, 38,1%-ы емні? орташа ??нын т?леуге келісім білдірсе, 6,3%-ында ондай жа?дай жо?.
ТЖА бар балаларды диспансерлеу ж?ніндегі іс-шаралар белгілі бір айма?та?ы б?ліп берілген контингент арасында біз ?зірлеген «Тіс-жа? ауыт?ушылы?тарыны? алдын алу ж?не емдеу ма?сатында балалар мен жас?спірімдерді диспансерлік ба?ылау алгоритмі» бойынша ж?ргізілуі тиіс.
Мектепке дейінгі балалар мекемелері тіс-жа? ауыт?ушылы?тарыны? алдын алу орталы?тары болуы тиіс деп ойлаймыз. ТЖА барынша ерте дигноз ?ойып, алдын алу ж?не емдеу ?шін барлы? мектептер мен МДБМ-де бір жылда бір реттен кем емес алдын алу б?лімшесі ортодонт д?рігерлерді? ?атысуымен балаларды т?ра?ты т?рде стоматологиялы? тексеруді ?йымдастыр?ан ж?н.
Балалар мен жас?спірімдерді? стоматологиялы? денсаулы?ын жа?сарту ма?сатында «Алматы ?. балалары арасында?ы негізгі стоматологиялы? ауруларыны? бастап?ы алдын алу ба?дарламасы» ??рамына тіс-жа? ауруларыны? алдын алу б?лімін ?ос?ан немесе балалар мен жас?спірімдерді? тіс-жа? ауыт?ушылы?тарыны? алдын алу ж?ніндегі дербес ба?дарлама ?зірлеу керек.
SUMMARY
The work aimed to study prevalence of dentoalveolar abnormalities and suggest ways to improve orthodontal dental care to children and adolescents of Almaty.
Over the period from 2006 to 2009, we have made a comprehensive research of 898,519 medical records of children and adolescents. Among them, the author's personal observation was 10,635 patients with dentoalveolar abnormalities. Epidemiological survey of children and adolescents was carried out by generally accepted rules.
The results of epidemiological studies determined prevalence of dental caries in 70,10±2,44% of preschool children. Dental caries incidence increases from 54,2% in 3-year-old children at cf = 2,80±0,32 up to 79% in 6-year-old children (CFE + cf = 4,52±0,35). Almost half of them require oral cavity sanation.
76,93±2,63% of schoolchildren have dental caries. Permanent teeth caries rate in schoolchildren of junior and middle age grew up to the age of 14 and reached 2,28±0,21, which is almost 4 times more than at the age of 7. By the age of 18, the permanent teeth caries prevalence and rate reached 78,18±2,92% and 3,12±0,23 respectively which is well above the dental health target by 2010.
Periodontium diseases have been discovered in 32,6% of children and adolescents, mostly chronic catarrhal gingivitis (30,2%) at PMA in Parma modification (32,2±0,42). The gingivitis prevalence coincided with dysfunctional hygienic condition of the oral cavity (HI = 2,2±0,23). Almost 80% of examined children and adolescents neither did not know how to clean their teeth nor did it properly. Among oral mucosa diseases, preschool children for the most part have cheilitis. Some children of older age groups besides herpetic stomatitis had recurrent aphthae, benign migratory glossitis, allergic stomatitis, etc.
Prevalence of dentoalveolar abnormalities in children and adolescents of Almaty was 41,08±1,79% (in preschool children - 32,35±1,68%, in junior and secondary school age children - 42,77±1,60%, at the age of adolescence - 48,12±2,11%). Malocclusion dominated in all examined age groups which worked out 55,7% (at the age of 3 - 28,04±1,95%, at the age of 18 - 51,46±2,60%). Among them, sagittal malocclusion works out 34,7%, transversal - 32,8% and vertical - 32,5%.
Among risk factors of dentoalveolar abnormalities, hereditary factors were discovered in 31,6%, early age rickets - in 22%, nasal breathing disorder - in 28% of children. Among local causes for development of dentoalveolar abnormalities, a special attention is to be paid to artificial feeding which retards growth of lower jaw bone and promotes formation of distal occlusion. Next in order of causes for dentoalveolar abnormalities are pernicious habits (in 43,4±1,6%), defects of frenulum of upper lip (15,5±2,5%) which influenced the development of prognathic occlusion. Risk factors cover lack of tremas between temporary teeth (14,8±2,5%), tubercles of temporary teeth (14,8±2,1%), sagittal gap between incisive teeth at neutral relation of tooth alignment (5,2±1,5%). Defects of tongue frenulum which influenced the development of deep overbite were discovered in 4,2±1,4% of examined children and adolescents. Anteroom depth in 68,9% of patients complied with the age norm (from 5 to 8 mm), 9,6% had deep anteroom (more than 8 mm), and 21,5% had shallow one (less than 5 mm).
There were no significant differences in the prevalence of dentoalveolar abnormalities in children and adolescents with and without dental caries. Among adolescents who suffer from parodontium diseases, statistically significant increase of dentoalveolar abnormalities has been discovered. Probably caries is not a promoter for the development of dentition abnormalities among children. It is proved that increase of dentoalveolar abnormalities in 21% of children with early loss of temporary teeth is related to the complications of caries. Thus, these children should be registered for prophylactic medical examination and provided with temporary preventive dentures.
It is determined that children and adolescents with dentoalveolar abnormalities first seek orthodontal care mainly after the age of 8 (82,3%) with formed disorders. 55,6% of parents have positive attitude towards paid treatment of dentoalveolar abnormalities in children and adolescents, 38,1% are willing to pay reasonable cost for treatment, and 6,3% of parents do not have such an opportunity.
Activities for preventive medical examination of children with dentoalveolar abnormalities should be carried out step by step taking into account the need for preventive and curative care among the adhered cohort of a specific region according to the “Policy for regular medical check-up of children and adolescents for the purpose of prevention and treatment of dentoalveolar abnormalities” developed by us.
We believe that preschool institutions should serve as centers for prevention of dentoalveolar abnormalities. For early detection, prevention and treatment of dentoalveolar abnormalities, regular dental examination of children should be organized in all schools and preschool institutions at least once a year by efforts of preventive department dentists together with orthodontists.
In order to improve dental health of children and adolescents, it is worthwhile to include a section of dentoalveolar abnormalities in the “Program for primary prevention of basic dental diseases among children in Almaty” or to create an independent program for prevention of dentoalveolar abnormalities in children and adolescents.
ВВЕДЕНИЕ
Актуальность проблемы заключается в том, что распространенность зу-бочелюстных аномалий в структуре стоматологической заболеваемости среди детей и подростков находится на третьем месте после кариеса зубов и заболеваний пародонта и не имеет тенденции к снижению (Г.М. Негаметзянов, 1974; А.В. Алимский, Л. Бабаджанов, 1978; S.P. Aggarwal, S.A. Aggarwal, 1985; Ю.Л. Образцов, 1994; F. Diagne et al., 2000; Ю.М. Малыгин и соавт., 2002). Так, по данным М.А. Алдашевой (1992), различные челюстно-лицевые аномалии у детей до 15 лет составляли 36,8%, из них слабовыраженные - 17,3%, умеренные или тяжелые - у 19,4%. Однако, как подчеркивают А.В. Анохина (2004), Ю.Л. Образцов (2005), И.Н. Минаева (2006), при проведении профилактических мероприятий на первом месте стоят программы профилактики кариеса зубов. А по данным последних лет среди стоматологических заболеваний детского возраста одно из первых мест (75%) занимают аномалии развития зубочелюстной системы. Причем 30% из них предопределены наследственными факторами, а 70% - обусловлены отсутствием массовой профилактики и своевременной диагностики зубочелюстных аномалий. Действительно, имеется связь между распространенностью зубочелюстных аномалий, кариесом зубов и их
осложнениями. По этому поводу Л.В. Ильина-Маркосян (1970) писала: «… зубочелюстные аномалии нередко предрасполагают к кариесу, т.е. к потере зубов, в то же время разрушение зубов и наличие дефектов зубных рядов приводит к возникновению и усугублению аномалий.
Таким образом, восстановление разрушенных зубов и замещение дефектов зубных рядов у детей зубными протезами предупреждает развитие зубочелюстных аномалий. В свою очередь устранение зубочелюстных аномалий предупреждает потерю зубов и неблагоприятные изменения конфигурации лица» Известно, что нарушения в развитии зубочелюстной системы вызывают ощутимый ущерб не только здоровью человека, но и его адаптации в социальной среде (E.A. Vami et al., 2000). Следовательно, здоровая полость рта, физиологический прикус, эстетическое состояние лица чрезвычайно важны каждому человеку и имеют большое значение (В.Д. Куроедова, 1997; J.C. Fuere et al., 2002).
Исключение из стоматологической помощи детям и подросткам ортодонтической помощи и перевод ее в разряд платных медицинских услуг привело к резкому сокращению врачей-ортодонтов, работающих в детских стоматологических учреждениях, а профилактическая работа среди детского коллектива по предупреждению зубочелюстных аномалий не проводится. Так, по обобщенным данным, полученным из всех регионов РК за 2005 год, число врачей-ортодонтов в республике было всего 87 человек, которые оказывали ортодонтическую помощь детям и подросткам только по обращаемости (Т.К. Супиев и соавт., 2005).
В Республике Казахстан развитие ортодонтии тесно связано с открытием стоматологического факультета при Алма-Атинском государственном меди-цинском институте (ныне КазНМУ им. С.Д. Асфендиярова) и созданием Рес-публиканской и областных стоматологических поликлиник (С.К. Шарипова, Д.Н. Джумадиллаев, 2009). Первые работы по практической ортодонтической помощи детскому населению начали публиковаться в середине 60-х годов ХХ столетия. В эти годы впервые проводилось обследование детского населения на наличие аномалий зубочелюстной системы. У детей дошкольного возраста они составляли от 27,3% до 35,7% и у детей школьного возраста - от 20,5% до 38,4%. Несмотря на улучшение материально-технического оснащения детских стоматологических поликлиник (кабинетов), отмечалось недостаточное количество врачей-ортодонтов (И.Б. Котова, 1974; Г.Т. Телебаева, 1980). По мере становления детской стоматологической службы, врачи-ортодонты, как и все детские стоматологи, от приема по обращаемости приступили к работе по участково-территориальному принципу (Г.М. Негаметзянов и соавт., 1983). Благодаря этим мерам постепенно начали снижаться стоматологические заболевания у детей и подростков, особенно осложненные формы. Однако из-за преждевре-менного удаления временных зубов увеличилось число детей с дефектами зубных рядов, что вновь становится причиной роста зубочелюстных аномалий у детей и подростков (В.Д. Шинкарева, 1992; В.П. Лепихин, 1992; Н.Г. Негаметзянов и соавт., 2009).