Тектоника-тектоникалыққозғалыстыңжәнедеформациялануыәсеріненжерқыртысықұрылымыныңөзгерісінзерттейтінгеологияғылымыныңбірсаласы.Қазіргікездежерқыртысыныңқұрылысыменқалыптасукезеңдерілитосфералықтақталартеориясытүсіндіреді.Литосфералық тақталар туралы болжам ХХ ғасырдың бас кезінде ұсынылды.Литосфератақталарымантияныңбеткіқабатыменбаяужылжып,орынауыстырады.Жерсеріктерініңкөмегіменжүргізілгенөлшеужұмыстарытақталардыңжылына2-5смжылжитындығынкөрсетеді.Тақталардыңшекаралары – тектоникалық геосинклинальды белсенді аймақ. Бұл аймақтақозғалыстыңнегізгіүштүрі,яғниығысу-субдукция,спредингжәнеконвергенцияайқынбайқалады.Қазіргіқұрлықтағыжербедерініңжәнематериктердіңқалыптасуыныңлитосфералықтақталарғатікелейқатысыбар.1-сурет
-
1-суретте берілген литосфералық тақталар, Наска тақтасымен Оңтүстік Америка тақтасының соқтығысу шекарасында қандай тау жүйесі түзілген?
-
Альпі;
-
Кордильер;
-
Гималай;
-
Анд;
-
Сарыарқа.
-
Қай тұжырым дұрыс
-
Литосфералық тақталар мантия қабатының жұмсақ пластиналық қабаты арқылы жылжиды;
-
Материктік тақталар мұхиттық тақталардан жеңілірек;
-
Литосфералық тақталардың жылдамдығы жылына 111 км;
-
Литосфералық тақталардың шекаралары материк шекараларымен сәйкес келеді;
-
Сейсмикалық белдеулер тек материктерде ғана таралған.
-
Мұхиттық ойыстардың базальтты қабаты мұхиттың ортасында қалыптасып, жан-жаққа және шетіне қарай ығысатын құбылыс қалай аталады және ең ірісі қай мұхитқа тән?
-
ығысу құбылысы, Тынық мұхитына;
-
Дивергентті, қозғалу; Солтүстік Мұзды мұхитқа
-
Спредингті жайылмалы, созылмалы құбылыс, Атлант мұхитына;
-
Субдукция, ығысу құбылысы; Үнді мұхитына
-
Конвергентті, жиырылу, Тынық мұхитына.
-
Қазақстанда жер бедері геосинлинальды аймаққа жатпайды?
-
Сарыарқа мен Тянь-Шань;
-
Алтай, Мұғалжар;
-
Жоңғар Алатауы мен Тянь-Шань таулы өлкесі;
-
Каспий маңы ойпаты мен Сауыр Тарбағатай;
-
Батыс Сібір жазығы мен Маңғыстау таулары.
ОқусауаттылығыНұсқаулық:Мәтіндімұқиятоқып, берілгентапсырмаларғадұрысжауапберіңіз.Халықарасында«Отанотбасынанбасталады»дегенқағидағаайналған сөз бар. Отбасы − кез келген адам өмірінің ең маңызды бір бөлігі.Отбасы − белгілі бір әлеуметтік институт. Тәрбиенің негізі жанұядан бастауалатындықтан,оғаннемқұрайлылық танытумүмкін емес.Қазақта «Ұяда не көрсең ұшқанда, соны ілерсің», «Ата көргеноқжонар, Шеше көрген тон пішер», «Кішіге - ізет, үлкенге - құрмет», «Әкегеқарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер» деген көптеген өлшемдер бар. Осыөлшемдергеқарайтынболсақ,бармәселеотбасынанбасталатынынұғуғаболады.Ұлтболашағындаотбасыеңбастытұғырды иеленеді.Отбасылық құндылықтардың мәуелі бәйтерегі−ана. Ана өз ұрпағынадұрыс жолды меңзеп, жақсыдан үйренуге, жаманнан жиренуге, рухани байболуға,халықүшінжанынпидаетугесептігінтигізеді.Ананыәрүйдіңшамшырағы, жанған бағы, құндылықтардың негізін салушы деуге болады.Бойларымызғажақсылықтыдарытқан,мардымдыістержасауғадағдыландырғанбарша аналарға мыңалғыс!Шаңыраққұндылықтарыныңекіншібірсатысыжақындарыменжалғасын табады. Мәселен, жанұядағы ата мен әженің рөлі де - айрықша.Олардыңдүниегедегенкөзқарастарыменөзіндікталғамдарыжасыкішібалаға өнеге болары анық. Кішкентай кезінен атасының не болмаса әжесініңайтқандарына құлақ түретін ұрпақ болса, оның арты тек жақсылыққа әкеледі.Тәлім-тәрбиеніңнегізіата-анаданкейінқастарындағыжақынадамдарданүлгі алу арқылы қалыптасады, өзіндік жеке ұстанымдарды дамытуға септігінтигізеді. Сол бір сәтте баланың жанына демеу бола тұрып, оған тәрбиеніңдұрыс берілуін қадағалау маңызды рөл атқарады. Ұлы Абай атамыз былай
деген екен: «Балаға көбіне үш алуан түрлі мінез жұғады: біріншісі − ата-анадан,екіншісі−ұстаздан,үшіншісі−құрбысынан».Қаншалықтышаршап-шалдығыпжүрседе,ата-анабалатәрбиесінемәнберулерітиіс.Ұрпақтар сабақтастығы текосылайшажалғасын таппақ.Тәуелсіздікалған кезде отбасықұндылықтарын нығайту жөніндебірқатаршаруаларатқарылғанеді.Анаменбаланықолдаубойыншабағдарламалыққұжаттарменгендерліктеңдіктісақтаустратегиясықабылданып,мемлекеттікдеңгейдегіотбасылықсаясаттатұтастайжүйеқалыптасты.Соныменқатар,көпбалалыотбасылардыәлеуметтікқорғаубағытындағымемлекеттікжәрдемақытүрлерініңәржылсайынартып,көптараптаныпкележатқанынаңғаруқиынғасоқпайды.Осындаймақсаттарғаарналып,2017жылғыреспубликалықбюджетқорынан149,7млрд теңге қаржы қарастырылған, әрі он жыл сайын кемінде 15%-ға артыпкележатқаныжасырынемес.Әржылытұрақтытүрдеөткізіліптұратын«Мерейлі Отбасы» байқауында еліміздегі ең үлгілі саналатын отбасылардыңтағылымға толы өмірлері насихатталып, түрлі айтулы марапатқа ие болуы даеліміздедәстүргеайналыпкетті.Әлбетте,отбасылықсаясаттанбөлекотбасылыққұндылықтардыдаұмытуғаболмайды.Олхалқымыздыңтарихымен бірге сабақтасып келе жатқан отбасылық дәстүрлер, этикасы менмәдениетіболып табылады.Отбасы құндылықтарына негізделген салт-дәстүрлерді ұлықтау−әршаңырақтың өзіндік міндеті. Ғасырдан-ғасырға, жылдан-жылға дәстүр болыпжалғасынтауыпкележатқанотбасықұндылықтарыныңмәнінкетірмей,жаңғыратүсейік,руханиболмысымызды жоғалтпайық!Ақпаратдереккөзі:
https://massaget.kz/blogs/25953/1.Мәтіндегі негізгі ойА) Ұлы Абайдың ұлағатты сөздеріВ)«Мерейліотбасы»байқауыС) Отбасы − тәрбие бастауыД)Ұлттықсалт-дәстүрлерЕ)Тәрбиебастауы −ұлттыққұндылық
-
Мәтіннің екінші және үшінші азатжолына сәйкес келетін ақпарат А) Cалт-дәстүрді ұлықтау – парыз.
В)Балағамінезата-анаданжұғады.С) Тәрбиенің берілуін қадағалау қажет.Д) Құндылықтарды ұмытуға болмайды.Е)Құндылықтардыдәріптеукерек.
-
Мәтіндегі басты тірек сөздер А) отбасы, ұстаз, құрбы, дәстүр
В) ұлт, болашақ, құндылық, көзқарасС) ұлт, бала тәрбиесі, қаржы, этикаД) тәрбие, ата-ана, дәстүр, құндылықЕ)дәстүр,отбасы,құрбы,ұстаз
-
Мәтіннің стилі
А) Көркем әдебиет стиліВ)Ғылыми стильС) Публицистикалық стильД)АуызекісөйлеустиліЕ)Ресмиіс-қағаздарстилі
-
Мәтіннің мақсатты аудиториясы
А)балаларВ) оқырмандарС)ғалымдарД)ұстаздарЕ)көршіадамдар
-
Бала тәрбиесіне ата-анадан кейін ықпал етушілер А) жақын адамдар
В) құрбы-достарС) көрші-қолаңдарД)туғанбауырларЕ)Құндылықтардынешетүргебөлугеболады?
-
Мәтінде жауабы бар сұрақ
А) Әр шаңырақтың міндеті қандай?В) Отбасылық саясат дегеніміз не?С)Құндылықтыңнешетүрібар?Д) Рухани болмыс дегенді қалай түсінесің?Е)Құндылықтардынешетүргебөлугеболады?
-
Құрмалас сөйлемді табыңыз.
А) Ол халқымыздың тарихымен бірге сабақтасып келе жатқан отбасылықдәстүрлер,этикасы менмәдениетіболыптабылады.В) Әлбетте, отбасылық саясаттан бөлекотбасылық құндылықтарды даұмытуғаболмайды.С) Кішкентай кезінен атасының не болмаса әжесінің айтқандарына құлақтүретінұрпақ болса,оның арты тек жақсылыққаәкеледі.Д) Бойларымызға жақсылықты дарытқан, мардымды істер жасауға
дағдыландырғанбарша аналарғамың алғыс!Е)Ұрпақтарсабақтастығытекосылайшажалғасынтаппақ.
-
Қаншалықты шаршап-шалдығып жүрсе де, ата-ана бала тәрбиесіне мән берулері тиіс. Берілген сөйлем сабақтас құрмаластың қай түрі?
А)МезгілбағыныңқысабақтасВ) Қарсылықты бағыныңқы сабақтасС)Мақсатбағыныңқы сабақтасД) Себеп бағыныңқы сабақтасЕ)Қимыл-сынбағыныңқылысабақтас
-
Тәрбиенің негізі жанұядан бастау алатындықтан, оған немқұрайлылық таныту мүмкін емес. Берілген үзінді сабақтас құрмаластың қай түрі?
А) Шартты бағыныңқы сабақтасВ) Мезгіл бағыныңқы сабақтасС) Мақсат бағыныңқы сабақтасД)СебепбағыныңқысабақтасЕ)Қимыл-сынбағыныңқылысабақтас
Reading:Readthetextcarefullyanddothetasksonthetextcorrectly.