Материал: Саба 1 Апаратты дидактикалы топтама

барлық жасушалық құрылыстарды біріктіріп, олардың арасындағы өзара қарым қатынасты қамтамасыз етеді.
жасушадағы органеллалар орналасуы орнын анықтайды.
заттардың клетка ішілік тасымалдануы қамтамасыз етеді.
АТФ молекулаларының ығысу аумағы мен негізгі орналасатын орны болып табылады.
жасушаның формасын анықтап белгілейді.

Органоидтар–жасушатіршілігіүшінәртүрліқызметатқаратынжасушацитоплазмасындағы тұрақты құрылымдар. Органоидтар өз кезегінде, мембраналы жәнемембранасыз болып бөлінеді. Мембраналы органоидтарға: митохондриялар, пластидтер,эндоплазмалықтор,Гольджикешені,лизосомалар,алмембранасызорганоидтарға:рибосомалар,центросома(центриольдер)жатады.Сонымен қатар жасушадацитоқаңқаэлементтерідебар;оларғамикротүтікшелер,микрофиламенттераралықфиламенттержатадыМембраналы органеллалар қосмембраналы және бірмембраналы болып бөлінеді.Қосмембраналыкомпоненттергемитохондриялар,пластидтерменядрожатады.Бірмембраналыға:эндоплазмалықретикулум,Гольджикешені,лизосомалар,пероксисомалар.Мембраналыорганеллағатәнжалпықасиет,олардыңбарлығылипопротеидтіжабындыдантұрады.БұндайкесіндініңішкіқұрамыәрқашангиалоплазмаданерекшеленедіМитохондриялар – қосмембраналы органелла, бұл жасушаның метаболиттік қызметінорындайтын орталық. Онда аденозинтрифосфат (АТФ) синтезі жүреді. Жасушаның басқаорганеллаларынақарағандамитохондрияларядролықДНҚданерекшеленетінөзіндікДНҚсы(кольцотәріздес)баржәнеолерекшемитохондриальдыгендердікодтайды.Сыртқы және ішкі мембраналар арасында Н

⁺ сутек иондарының жиналуын қамтамасызететінперимитохондриальдыкеңістікбар.Сыртқымембрана,5000дальтонғадейінгімөлшердегітесіктерді қалыптастыратын порин ақуызыныңедәуір мөлшерін құрайды.Аминқышқылдар,қантиондарыжәнебасқадацитозольдыкомпоненттербіріншімембрана аралық кеңістікке өтеді. Нуклеотидтермен қант нуклеотидтерін фосфорилдейтінферменттер сол кеңістіктерде орналасқан. Ішкі мембранакрист деп аталатынкөптегенқатпарларды түзейді. Сыртқы мембрана жоғары өткізгіштігімен айрықшаланады, көптегенқосылыстароларқылыоңайөтеді.Ішкімембранаөткізгіштігіайтарлықтайтөмен.Митохондрияның ішкі сұйықтығы матрикс, құрамы бойынша цитоплазмаға жақын болыпкеледі.Метоболикалықферменттердіңорасанмөлшерімитохондриальдыматрикстеорналасқан, оның ішінде майлардың, көмірсудың тотығуына, үшкарбонқышқыл циклінеқатысатын ферменттер бар.Сонымен бірге матриксте митохондрия геномы, рибосомалар,тРНК,орналасқан.Митохондриялардажасушалықтыныс алуүрдісііскеасырылады.Жасушалықциклкезеңіндемитохондриялартартылысжасапбірретекігебөлінеді.Митохондриядақолайсыз әсер кезінде сыртқы мембранамен ғана шектелгенкөпіршіктерісініп, пайда болады. Дегенерация және ісік митохондриялардағы тотығу тотықсыздануреакция-ларының бұзылыстарымен қатар жүреді. Жоғары энергетикалық қосылыстардыңжеткіліксіздігі,барлықжасуша гомеостазынатерісәсерінтигізеді.ӘрбірмитохондриямитохондриальдыДНҚныңбірнешекөшірмесінеие.Митохондрия эритроциттер мен шыны талшықтарынан басқа,барлық жасушаларда бар.Әсіресе мида және бұлшық етте митохондриялар көп болады, себебі осы жасушалардыңэнергиянымаксималдытұтынуыменбайланысты.МитохондриялардаДНҚ

репарация ферменттері болмайды, сол себепті мұнда мутация үнемі жиі болып тұрады.Ағзаның қартаюы, осы мутациялардың біртіндеп жиналуымен байланысты Митохондриялардағы мутациялар аралас жүйкелік және миопаттық бұзылыстарға әкеледі. Кернс-сайра синдромының себептері, дупликация түріндегі мутациялар себебінен болады. Синдром бұлшық еттің әлсіреуі, мишықтың зақымдалуы және жүрек жеткіліксіздігімен сипатталады.

Митохондрия қызметі:

Тыныс алу және энергиялық орталық
АТФсинтездейді.

Эндоплазмалықретикулумжасушацитоплазмасыныңүлкенкөлеміналыпжатқан,торланып,тармақталғанмикроарнашықтарменмикроқуыстардантұрады.Бұллабиринттікмембраналық құрылым ядроға жақын орналасқан. Эндоплазмалық ретикулум қуысы өзарабайланысқан.Олекі функционалдықұрылымға бөлінеді:тегісжәнекедірбұдырлыэндоплазмалық ретикулум. Бұдырлы эндоплазмалық ретикулуммен көптеген рибосомаларбайланысқан,тек трансляция үдерісі кезінде.Барлық мембрана биосинтезібұдырлыэндоплазмалық ретикулумнан бастау алады.Бұл мембраналы тордабелок пен майлардыңсинтезіжүзегеасырылады.Тегісэдоплазмалықретикулум–липидтердіңбиосинтезі,кальций жинақталатын, сонымен біргедетоксикациялық Р450 ферменттері қалыптасатынбастыжасушалықорганелла.Бұлферменттердіңсинтезіменбұзылысытезжүзегеасырыладыжәнесыртқыдабылдарғатәуелді.

ЭР қызметі:

Белок, майлар, және көмірсулар синтезі
Белоктар модификацияланады.

Гольджикешені–жасушаныңнегізгіорганелласы.Бір-біріменқабаттасатығызорналасқан жалпақ мембраналы 5 – 10 «цистернадан»және олардың шетіндегі ұсақкөпіршіктерден құралған органелла. Ол тегіс эндоплазмалық тормен жалғаса орналасқан.Мұндазаттардыңбиохимиялықмодификациясыіскеасырылады.Лизосомаға,пероксисомаға,плазмалықмембранағанемесесекреторлыкөпіршіктергебағытталғанбарлық аққуыздар, липидтер және мембраналық компоненттер осы кешен арқылы өтеді.Әртүрлі органеллалар үшін тағайындалғанбелоктарГольджи торабына жеткенде,SNAPбелоктарының

көмегімен қажетті органеллаларға өзінің сұйықтығын беретін арнайы көпіршіктер бөлініп қапталып шығады. Кейбір белоктар цитоқаңқаның микротүтікше компоненттері бойынша тасымалданады. Гольджи кешеніне қарай эндоплазмалық торда синтезделген заттар жеткізіледі. Эндоплазмалық тор цистерналарынан, Гольджи кешенінің цистерналарымен бірігетін көпіршіктер босатылып шығады. Осы жерде заттар түрленіп, жетіледі. Гольджи кешенінің көпіршіктері лизосома, сүт безінің белогы, бауырдағы өт түзілуіне т.с.с. қатысады. Гольджи кешенінің цистерналары цитоплазмадан моносахаридтерді белсенді түрде алады оны күрделі олиго, полисахаридтерге белсенді түрде синтездейді. Гольджи кешені жәнеэндоплазмалық тор өзара тығыз байланысты. Оның біріккен әрекеттері жасушада синтезді қамтамасыз етеді, оны оқшауландырады және тасымалдайды.

Лизосома - жасушаішілік ас қорыту қызыметін атқаратын органелла. Лизосомадабелоктар, липидтер, көмірсулардың ыдырауына қатысатынарнайы гидролаза- ферменттердің үлкен санынан тұрады. Лизосома Гольджи кешенінен бөлінген көпіршіктерден түзіледі. Гольджи кешенінде, алдын ала бұдыр эндоплазмалық торда гидролитикалық ферменттер синтезделеді. Эндоцитозды көпіршіктермен біріге отырып, лизосомдар қорыту вакуолін түзеді (екіншілік лизосома) бұнда мономерлерге дейінгі мөлшердегі органикалық заттардың ыдырауы жүреді. Қорыту көпіршіктері мембрана арқылы жасуша цитоплазмасына түседі. Нейтрофил қан жасушаларында бактериялардың залалсыздандырылуы дәл осылай жүреді. Екіншілік лизосомаларда мүлдем ферменттер болмайды. Онда гидролизденбейтін материалжасуша шегінен шығады, не болмаса цитоплазмада жиналады. Лизосомалар жасуша материалдарының бұзылысына да қатысады. Мысалы, функциональдық белсенділігін жұмсаған қордағы қоректік заттар,

Источник: https://files.student-it.ru/previewfile/218937

Смотрите также:

ВОПРОСЫ к 1 зачету
Синтез глюкозаминидов пиразолоизохинолинов
Составление бизнес-плана ветеринарной клиники 'Симба'
Энциклопедия отдельного произведения как вид издания
Этические нормы в профессиональной деятельности