Материал: Саба 1 Апаратты дидактикалы топтама

Скачать

Заказать новую работу

Внимание! Если размещение файла нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам















Сабақ 3 . Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары:


  1. Жасушалық цикл, митоздық цикл, анықтамасы, кезеңдері.Сипаттамасы.
Жасушаның бөлінуі -барлық тірі ағзалардың көбеюін жәнежеке дамудықамтамасызететінбиологиялықүдеріс.Жасушаныңбөлінуімүшелердіңөсуін, зақымдалғанұлпалардың регенерациясын және көбеюді қамтамасызетеді.Жасушаның бөлінуі және көбеюі жасушалардың пролиферациясы депаталады.Трансформацияланбағанқалыптыжасушалардыңбөлінумүмкіндігі шектеулі.Көп жасушалы ағзалардың жеке дамуының алғашқысатысындаекі түрлібағыттағыжасушаларқалыптасады:а) жыныс жасушалары, ағзалардың ұрпақ қалдыру қабілетін іске асырады.Олар мейозжолымен көбейіп жетіледі;ә) сомалық жасушалар, тірі ағзалардың тіршілігін қамтамасыз ететін ұлпаларменмүшелердіңдамуынқамтамасызетеді.Олардыңбөлінуіменкөбеюімитозжолымен жүреді.Жасушалық (тіршілік) цикл – бұл бастапқы жасушаның бөлінуіненпайдаболған жасушаның қайта бөлінуіге түсу немесе өлуіне дейінгі тіршілік етукезеңі.Маманданбаған бағаналы жасушалардың митоздық циклы тіршілік циклынасәйкескеледі.Бағаналынемесекамбижасушалары(эпители,қанжасушалары),басқадажасушаларғабастамабереді,үнемібөлініпотыратындықтандаолардыңтіршілікциклынмитоздықциклдепқарастыруға да болады.Ағзаныңбарлық жасушалары жасушалықциклдыңқандайдабіркезеңіндеболады.Жасушалықциклкезеңдері:

  • митоздық цикл;

  • жасушалардың жіктелуі, арнайы қызмет атқару кезеңі;

  • қартаю және жасушаның жойылуы (өлімі).
Тіршілікциклыныңкезеңдерініңұзақтығыжасушаныңтиптерінебайланысты әртүрлі болады. Үнемі жаңарып отыратынкөптеген ұлпалар,мысалы, сүйектің қызыл кемігі, ішек эпителиі (80 % дейін) үнемібөлініпотырады, митоздықциклда болады.Жасушалар бір тәулік ішінде әртүрліуақыт аралығында бөлініп отырады, мысалы,тері жасушалары түнгеқарайқарқындыбөлінетіндіктендетерідегіжараныңжазылуынжылдамдататыдәрілік майдынемесе тері ауруына тағайындалған тері майын кешке қарайжағуұсынылады.Сүтқоректілердің көптегенжасушаларыжасушалық циклдыңG0депаталатын ерекше сатысындаяғни жасушалардың жіктелу (дифференсация)сатысында болады. G1сатысынан кейін жасушаның бөлінуініске қосатынгендерөшіріліп ,керісіншеG0сатысыбасталыпжасушаныңдифференсациясынқамтамасыз ететінгендеріскеқосылады. Нейронжәнекардиомиоциттер үнеміG 0 сатысында болады, ол жасушалардың бөлінутоқтайдыжәнеқайтажаңармайды.Бауыр жасушаларыG0 сатысындаболады, зақымданған жағдайда мүшеқайта G1 сатысына енеді де жасушалықциклжалғасады (5-10%-ы тоқтаусызбөлінеді).ДНҚ репликациясынан кейін прокариот жасушалары теңдей екі бөліккебөлінеді.Эукариоттардыңядросыныңқұрылысыныңкүрделілігінебайланыстыжасушаларға генетикалық материалдың теңдей бөлінуі ерекшемеханизм арқылы іске асырылады.Эукариот жасушаларының бөлінуі екісатыдантұрады:кариокинез(ядроның)жәнецитокинез(цитоплазманыңбөлінуі). Кариокинездің екі типі бар: митоз және мейоз. Ядроның бөлінуіненсоң бірден жасушаның бөлінуі жүретіндіктен де бұл үдерісті тек жасушаныңбөлінуі деп қана қарастырады.Митоздық (пролиферациялық) цикл

- жасушаның бөлінуге даярлануы, бөлінуі кезеңдерінде жасушаның құрылысы мен қызметінің және генетикалық материалдың құрылымдарының қайта түзелуі сатылы түрде өтетін, бір бірімен тығыз байланыста жүретін үдерістердің жиынтығы. Бұл цикл келесі кезеңдерден тұрады:

а) митоз – М;

б) постмитоздық (пресинтездік) кезең – G1; в) синтездік кезең – S;

г) постсинтездік (премитоздық) кезең – G2.

Митоздық цикл кезеңдерінің сызбасы, сурет 1:



Сурет 1. Жасушаның митоздық циклы

  1. 1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   43

Постмитоздық кезең (пресинтездік) кезең G1:


  • жасуша құрылымдарының қайта түзілуі, жасушаның өсуі және ДНҚ репликациясына дайындық;

  • митохондрияларда АТФ синтезделеді және жасушаға жинақталады;

  • цитоплазмада ДНҚ-полимераза ферменті және барлық төрт азоттық негіздер (аденин, гуанин, тимин, цитозин),синтезделіп кариоплазмаға өтеді;

  • РНҚ барлық түрлері мен ақуыздар синтезделеді және ядроға жинақталады, көлемі ұлғаяды;

  • екі центриольдер репликацияланады (екі диплосомалар түзіледі);

  • жасушада хромосомалар жиынтығы (2п) және ДНҚ мөлшері - диплоидты (2с).

  1. Синтездік кезең S:


  • ядрода комплементарлы ұстаным бойынша ДНҚ (өздігінен еселену) редупликациясы жүреді;

  • ДНҚ еселенуімен қатар цитоплазмда параллельді түрде рибосомаларда ерекше гистонды ақуыздар синтезделеді де ядроға өтіп ДНҚ-мен байланысады;
КезеңніңсоңынақарайхроматидсаныменондағыДНҚмөлшерітетраплоидтыболады(2п,4с).

  1. Постсинтездік кезең G2:


  • жасуша бөлінуге даярланады;

  • жасушаның митоздық бөліну үдерісіне қажетті құрылымдар қалыптасып, арнайы ақуыздар синтезделеді.
Жасушаның генетикалық материалы, хромосомалардыңқосарланғанжиынтығындағыәрбір(гомологты)хромосомаларжұбында4ДНҚмолекуласы – (2n4с) болады.Постсинтездік кезеңі G2 аяқталысымен жасушамитозға түседі.
  1. Митоз анықтамасы және фазалары. Сипаттамасы. Амитоз, эндомитоз, политения .
Митоз(греч. mitos —жіп)—ядроменцитоплазманыңкүрделіморфологиялық өзгерісімен жүретін тікелей емес бөліну түрі. Митоз кезіндехроматидтердің
бір-біріненажырауыжәнеекіжасжасушаларарасындагенетикалық материалдың теңдей бөлінуі жүретін ядроның бөліну үдерісі.Сондайбөлінунәтижесіндепайдаболғанжасушалардағыхромосомаларжиынтығыныңсаны мен сапасы бастапқы жасушамен бірдейболады. Митозретімен ауысып отыратын төрт фазадан тұрады: профаза, метафаза, анафаза,телофаза(сурет.2).Профаза-хромосомаларширатылып,жуандап,қысқарады.Әрбірхромосома хроматидтер деп аталатын екі жіпшеден тұрады. Хроматидтер бірнүктеде центромерамен байланысып тұрады.Ядрошыктар жойылып, ядроқабығыеріпкетеді.Цитоплазмададаядродағыөзгерістергеұқсасүдерістержүреді:эндоплазмалық тор және Гольджи аппараты да көпіршіктерге (везикулалар)өтеді.Жасушаорталығыцентриольдержасушаныңполюстерінеажырап,олардыңмикротүтікшелеріненахроматинжіпшелеріпайдаболып,бөлінуұршығықалыптасады.Метафаза – толық конденсацияланған хромосомаларэкватор жазықтығындаорналасады (метафазалықпластинка). Бөліну ұршығының микротүтікшелеріхромосомалардыңкинетохораларымен байланысады.Кинетохорлар-анафазакезіндехромосомалардыңажырауынқамтамасызететін,центромераныңбетінде түзілетін ақуыздарАнафаза - әр хромосомадағы хроматидтер толық ажырап, екі жақ полюскеқарайбағытталыпбөлінуұршығыныңжіпшелеріменполюстергетартылабастайды. Полюстерге жеткенде екі бірдей толық хромосомалар жиынтығынқұрайды.Телофаза – бөліну ұршығы жойылады.Әрбір бөлінгенхроматидтер яғнижас хромосомалар топтары ядро қабықшасымен қоршалады, мембрана пайдаболады.Хромосомалардеспиральданады.Ядрошықтарқайтатүзіледі.Жасушаның бөліну үрдісінің соңына қарай, хромосомалар жас жасушаларғабөлініп, әрбір жасушада бастапқы жасушаның генетикалық ақпаратына сайядроның қайта қалыптасуынан бастап жасушалар арасында цитоплазманың
Источник: https://files.student-it.ru/previewfile/218937

Смотрите также:

ВОПРОСЫ к 1 зачету
Синтез глюкозаминидов пиразолоизохинолинов
Составление бизнес-плана ветеринарной клиники 'Симба'
Энциклопедия отдельного произведения как вид издания
Этические нормы в профессиональной деятельности