бөлінуі
– цитокинез жүреді.Сурет2.МитозЖасушадамитоздыңбасталуыменмитоздыңаяқталуындаерекше
айырмашылықбар.G
2кезеңіндежасушадағыбастапқыхромосомаларжұпхроматидтерден,алтүзілгенжаңа хромосомалар текгенетикалықматериалдыңбірғанакөшірмесінентұрады.Бұлкөшірмелержаңа Митоздық
циклда хромосомалардың құрылысының өзгеруіне байланысты, бір түрден екінші түрге оңай өтетін, митоздық және интерфазалық хромосомалар түрлерін ажыратады.
Интерфазалық хромосомалар деспиральданған күйде болады. Эукариот жасушаларындағы хромосомалардың жекеленген фрагменттерінің спиральдану дәрежесі әртүрлі болады, ядро хроматиндерінің жиынтығы біршама босаңсыған жіпше және түйнектелген түрде болады. Кариотипті анықтау үшін митоз кезінде жинақталған, конденсацияланған (метафазалық хромосома) хромосомалар белгілі бір пішінге ие болады, оларды осы сатыда зерттеу біршама жеңілдік тудырады.
жасушалар жасушалық циклдың S кезеңіне өткенге дейін еселенбейді. Митоз үдерісі жасушалардың бөлінуінде генетикалық материалдың қалыпты еселенуімен дұрыс бөлінуін қамтамасыз ететін үдеріс.
Митоздыңмаңызы: -
Жасушадағы генетикалық тұрақтылықты (хромосомалар саныныңтұрақтылығын);
-
Митоз нәтижесінде жасуша саны көбейіп ағзаның өсуін;
-
Жасушаның орнын толықтыру митоз арқылы іске асады және регенерацияны;
-
Ағзаның кариотипін (метафазада) анықтауды;
-
Жыныссыз көбеюді қамтамасызетеді.
Жасуша пролиферациясының реттелу мен бақылану механизмдерінің
бұзылуы патологиялықауытқуларға әкеледі:
-
жасушаның бақыланусыз бӛлінуіне (ісік жасушалары) немесе көбеюдің немесе бөлінудің тоқтау себебінен жасуша санының азаюы, ұлпалар мен
мүшелердіңатрофиясы,қартаюүдерістеріжүреді;
- хромосомалық мозаицизм—зиготаныңбөлшектену сатысындамитоздыңдұрысжүрмеуіненхромосомалардыңдұрысажырамауыжүреді.Мысалы,митоздық бөлінуге түскен зиготадағыжасушалардыңбіріндегі 21-шіхромосоманың біреуінің түсіп қалуы салдарынан келесі бөліну хромсомаларсанының ауытқуыменжүреді,мозаикалық46/47,+21жасушапайдаболады.
Митоздықциклнегізіндежасушалардыңсаныөзгермейзаталмасудыңқарқындылығыменгенетикалықматериалдыңмөлшерінарттыратынбірнеше механизмдер пайда болған. ДНҚ мен хромосомалардың екі еселенуіміндеттітүрдежасушаныңекігебөлінуінеәкелмеуімүмкін.Осыныңнәтижесінде хромосомалардың саны артады, бұл құбылыс – эндомитоз депаталған. Генетикалық көзқарас бойынша, эндомитоз дегеніміз– геномдықсомалық мутация.Хромосомалардың саны сақталып, олардың құрамындағыДНҚкөбеюіменсипатталатынкелесіқұбылыс–политениядепаталады.Эндомитозбенполитениятұқымқуалайтынматериалдыңмөлшерініңеселенуіменсипатталатынполиплоидтықжасушалардыңпайдаболуынаәкеледі.Диплоидтықжасушаларға қарағанда,мұндайжасушалардагендерекінемесеоданасаеселенген.Гендерсаныныңартуынабайланыстыжасушаныңкөлеміұлғаяды,қызметатқарумүмкіншіліктеріартады.Полиплоидизациясүтқоректілердіңағзасындажасыұлғаякелебауыржасушаларындабайқалады.Тікелей емес бөлінумен қатар (митоз), тікелей бөліну – амитоз бар. Оныңмәні - ядроның генетикалық материалы күрделі өзгеріске ұшырамай бөлінеді.Ядроныңбөлінуіненсоңцитоплазмабөлінедідепсйпатталады.Көбінесе,ядроның бөлінуін цитокинез аяқтамайды, сондықтан, амитоз нәтижесінде көпядролы жасушалар пайда болады. Амитоз қабыну үдерісінде, ісіктерде жәнекейбір қарапайымдылардыңбөлінуіндекездеседі.Тіріағзаларғатәннегізгіерекшеліктің(қасиеттің)бірі–көбею.Көбеюүдерісіндегенетикалықматериалдыңұрпақтанкелесіұрпаққаберілуітекбелгілі бір түрдің белгілерінің қайта жарыққа шығуын
ғана қамтамасыз етіпқоймайды, сонымен қатар нақты сол дараның өзінің ата-аналарына тән айқынбелгілерініңдежарыққашығуын,ұрпақтарарасындағысабақтастықты,жалпытіршіліктіңүздіксіздігін қамтамасызетеді.Мейоз–жынысбездеріндеерекшесомалықжасушалардыңбөлінуініңнәтижесіндехромосомаларсаныныңазайып(редукция)жәнежасушаныңдиплоидты жағдайынан гаплоидты жағдайына ауысуын қамтамасыз ететінбөлінудіңтүрі-гаметогенездіңнегізгісатысыныңбірі.БұлүдерістежасушадағыДНҚ-ныңбірақретеселенедідекейінекіретбөлінеді.Мейоздыңбіріншібөлінуініңпрофазасындатранскрипциябелсендіөтедіжәнегомологтыхромосомаларарасындаалмасу(кроссинговер)яғнигенетикалықматериалдың рекомбинациясы жүреді.
-
1 ... 4 5 6 7 8 9 10 11 ... 43
фазалары.СипаттамасыМейоздық бөліну екі кезеңнен өтеді — мейоз I (редукциялық бөліну) жәнемейозII(эквациялықбөліну).Әрбірмейоздықбөліну4 фазадантұрады:профаза,метафаза,анафазажәнетелофаза.Бірінші мейоздың профазасы 5 сатыдан тұратын күрделі үдеріс: лептотена,зиготена,пахитена,диплотенаи диакинез.Лептотена,жіңішкежіпшелерсатысы.Хроматиндікжіпшелерширатылады,жуандайды,қысқарады,микроскоптанкөрінебастайды.Генетикалықматериалдың мөлшері2n4с.Зиготена, жіпшелердің беттесу сатысы. Морфологиялық және генетикалықтұрғыдан ұқсас гомологты хромосомалар жұбы бірігеді, беттеседі. Беттесуүдерісі(конъюгации) барысында биваленттер, немесе тетрадалар түзіледі.Биваленттерсаныхромосомалардыңгаплоидтыжиынтығынатеңболады.Генетикалықматериалдың мөлшері2n4с.Пахитена,жуандағанжіпшелерсатысы.Хромосомалардыңширатылуыжалғаса береді, гомологты хромосомаларда синхронды өтеді. Екі хроматидтіхромосомаларайқынкөрінеді,қосақталғангомологтықхромосомаларжұптарыайқасып,сәйкесбөліктеріменалмасады,кроссинговержүреді.Мейозкезіндеөтетінкроссинговернәтижесіненгендердіңалғашқырекомбинациясы жүреді.Диплотена–хроматидтеражырайбастайды,бірақәлідекроссинговергенемесехиазмгеұшырағанбөліктерібайланыссақтайды.Біріншіреттіковоциттердің