Материал: Саба 1 Апаратты дидактикалы топтама

Цитоскелет-бұл жасушаның белгілі бір құрылымдық деңгейінің ұйымдастырылуын бірқалыпты ұстап тұратын,ерімейтін ақуыздар кешені. Микротүтікшелер: клиникаменбайланысы.Онкологиялықнауқастардыемдеукезінде:колхицин,винбластин,винкристинтубулинполимеризациясынбұзады,микротүтікшелердентұратынмитотикалықбөлінужіпшесінтүзілуінбаяулатады,хромосомалардыңполюстергеажырауынакедергікелтіреді.Сүтбезініңобырынемдеуүшінтаксолпрепаратынқолданады.Олдамикротүтікшелергеәсерінтигізеді,бірақколхицингеқарсыәсеркөрсетеді.Егерколхицинбөлінуұршығынбұзатынболса,алтаксолонытұрақтандырады.Бірақ,екідәрініңфармакологиялықәсерібірдей,тезбөлінетінжасушалардыңжылдамдығын тоқтатады немесе баяулатады. Микрофиламенттер – олбелоктыталшықтар,олармикротүтікшелергеқарағандатымжіңішкеболыпкеледі,(диаметр 4-6нм). Актин ақуызы және онымен біріккенфибрин, фимбрин, альфа-актинин,филамин,винкулинмолекулаларынантұратыниректіқұрайды.Микрофиламенттержиналуға және тарқалуға қабілетті.Актинніңполимеразациясы есебіненплюскеқарайөсуі жүреді,алминусқақарайжіпшелердіңдепорлимеризациясыесебіненжүреді.Жасушада аздаған мөлшердемиозин ақуызынан тұратын,миозинді микрофиламенттеркездеседі.Оларактиндерменбірігіп,қысқарғанқұрылымдықұрайды.Аралық филаменттер–цитоплазмаға енетін қатты және тығыз ақуызды талшықтар. Олармикротүтікшелерден жіңішке,микрофиламенттерден жуан болып келеді.Олар әсіресе,механикалықжүктемелерге

ұшырайтынжасушаларқұрамындаатапайтқандаэпителилальды, бұлшық ет жасушаларында көп. Аралық филаменттер құрамына кератин,виментин, және оған қатыстылар: нейрофиламенттер, ламиндер кіреді. Адамның эпителийжасушаларында20 әртүрлі кератиндер бар. Мысалы,біздің шаш пен тырнақ құрамындаауыр кератин бар.Вимент тәріздіақуыздарфибробласттар,эндотелилады жасушалардакездеседі. Аралық филаменттер жасушаның серпімділігін және оның механикалық әсергетұрақтылығын қамтамасыздандырады. Мутация кезінде кератин гендеріндемеханикалықәсерге жасушалардың сезімталдығы күшейеді. Бұзылыстар кезінде аралық филаменттердеауру–көпіршікпайдаболады.Бұл,науқастерісіндеәртүрлікөпіршіктердіңпайдаболуыменсипатталады.Жасушадамембраналыжәнемембраналыемесорганеллаларданбасқажасушақосындылары болады. Қосындылар – бұл жасушаның тіршілік барысында пайда болыпжәне жойылып тұратын жасушаның тұрақсыз құрылысы. Оларғаақуыздың, көмірсудыңжәнемайдыңденешіктеріментамшыларыжатады.Соныменбіргекристаллдыққосындылардакіреді(органикалықкристаллдар,жасушалардаақуыздар,вирустар,қымыздыққышқылыныңтұздары,бейорганикалықкристаллдар,кальцийтұздарыныңтастары). Органоидтарға қарағанда бұл қосындылардың мембраналары жоқ, кезеңді түрдесинтезделіп, шығындалып отырады.Олар көбіне цитоплазмада,кейде ядрода да кездесіптұрады.Олардыңхимиялықтегіәртүрлі.Қосындыларсипатыбойыншажасушалықметоболизм өнімдері.Олар гранула, тамшы, кристаллдар түріндежиналады.Бірнешетүрлерін ажыратады: Трофикалық–олардың арасындамайлар,көмірсулармаңызды рөлатқарады.Сирек жағдайларда ақуыздар қолданылады.Секреторлық- без жасушаларындажиналатын арнайы өнімдер.Экскреторлық

– олар жасуша өміршеңдігінің соңғы өнімі. Пигментті(гемаглобин, меланин, ретинин, липофусцин және т.б.)

Липоидтер жасушаларда ұсақ тамшылар түрінде жиналады. Сүтқоректілерде май тамшылары арнайыландырылған май жасушаларында, дәнекер тіндерінде болады. Жиі жағдайда май қосындыларының едәуір мөлшерде жинақталуы патологиялық үрдістер нәтижесінде болады. Полисахарид қосындылары жиі,түрлі мөлшерде гранула түрінде болады. Жануарлар мен қарапайымдардың жасуша цитоплазмасында гликоген түрінде жиналады. Мысалы; жолақ көлденең бұлшық ет талшықтары, бауыр жасушалары мен нейрон жасушаларындабайқалады. Ақуыз қосындылары сирек кездеседі. Жұмыртқа жасушасы мен бауыр жасушасы белок гранулаларына бай. Пигмент қосындыларына мысал ретінде көптеген жасуша типтерінде кездесетін липофусцин пигменті, ол қартаю

барысында жиналады. Ретинин пигменті көз торының көру пурпурасының құрамындакездеседі. Қызыл түсті гемоглобин пигменті қанның эритроциттерінде кездеседі. Меланин пигменті жануар тіндерінің меланофораларында кездеседі Медицинада жасушалық биологияның маңызы. Жасуша тек ағзаның бірлігі ретінде білумен қатар, патологиялық өзгерістердің бірлігі ретінде де білу қажет. Себебі барлық аурулар тіндер мен органдар түзетін жасуша құрылысының, қызметтерінің бұзылуымен байланысты болады. Бір жасушаның құрылысы мен қызметінің бұзылуы, аурудың бастапқы белгілерінің пайда болуына әкеліп, ары қарай ағзада патологиялық өзгерістер қарқынды дами бастайды. Патологиялық өзгерістерге жасушалардың құрылысының бұзылыстары, митохондриялардың, лизосома, және

басқа да клетка ішілік түзілімдердің өткізгіштігін атауға болады.

Сабақ 2 Жасушаның генетикалық аппараты

Сабаққадайындалуғаарналғаннегізгісұрақтар:

Генетикалық материалдың жасушадағы орны (ядролық, цитоплазмалық).
Жасуша ядросындағы генетикалық материалдың құрылымдық-функциональдық ұйымдасу деңгейлері және оның қалыптасу механизмдері.
Хромосоманың құрылымдық компоненттері және химиялық құрамы
Хроматин, эу- және гетерохроматин, сипаттамасы.
Хромосомалардың жіктелуі. Хромосомалардың Денверлік және Париждік номенклатурасы.
Кариотип анықтамасы, медициналық-генетикалық маңызы

Ақпаратты-дидактикалық блок:

Генетикалық аппаратының орналасуы бойынша жасушаларды екі негізгі типкеажыратады: прокариотты және эукариотты. Прокариоттар жасушаларында ДНҚмолекуласы бактериалық хромосоманың негізін құрайды. Бактериалық хромосомасыорналасқан жасуша бөлігі нуклеоид деп аталады. Эукариоттық жасушаларда генетикалықматериалының ДНҚ-ның негізі ядрода сызықты хромосома құрамында, ал ДНҚ-ныңаздаған бөлігі ядродан тыс орналасқан. Цитоплазмада ораласқан тұқым қуалайтынматериал жасушалардың органоидтарында – митохондрия мен пластидтерде орналасқанжәне өзін-өзі екі еселей алады. Олар сақиналы ДНҚ түрінде болады. Цитоплазмалық

Источник: https://files.student-it.ru/previewfile/218937

Смотрите также:

ВОПРОСЫ к 1 зачету
Синтез глюкозаминидов пиразолоизохинолинов
Составление бизнес-плана ветеринарной клиники 'Симба'
Энциклопедия отдельного произведения как вид издания
Этические нормы в профессиональной деятельности