Материал: Саба 1 Апаратты дидактикалы топтама

Скачать

Заказать новую работу

Внимание! Если размещение файла нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам

процестің өзін полиаденилдену деп атайды. Жалғанған полиаденилдік фрагмент шамамен 200-ге жуық нуклеотидтен тұрады. Әдетте полиаденилдену пре-а-РНҚ-ның 30% қамти жүрсе, жетілген а-РНҚ тізбегінің -70% жуығын қамтиды.

Көптеген а-РНҚ гистонды ақуыздары 31ұшында полиаденилдену жүрмейді яғни процессинг поли – А жалғанусыз өтеді.

Процессинг кіші ядролық РНҚ У (У7 snRNA) 57 жұп негіздер экстенсивті комплементарлы жұптасуы гяРНҚ гистонды ақуыздарымен байланысы арқалы іске асырылады.


  1. РНҚ сплайсингі - алғашқы транскриптан кодталмайтын қатардың немесе
интронның қырқылуын және РНҚ-ың қалған фрагменттерінің, кодтаушы қатардың немесеэкзондардың тігілуінен жетілген функциональдық активті а-РНҚ молекуласының түзілуінбақылайтынүдеріс.Пре-а- РНҚ-дағы интрондардың қырқылып түсуі мен экзондардың жалғану механизмдеріжайлы нақты дәйекті мәліметтер әлі де жеткіліксіз. Әр интронды учаскенің басы менаяғынданақтыконсенсустықнуклеотидтержүйесіорналасқан:кез-келгенинтронәрдайымГ-У-менбасталып,А-Гдуплетіменаяқталады.Екіншіден,бұлнуклеотидтікжүйелердідұрыстаныптабуүшінарнайыкішіядролықРНҚ-лардыңбелоктықбөлшектері(snRNP)қатысады.

    1. Сплайсеосоманың сол жақ (ГУ) ұштарын кіші ядролық РНҚ-ң У1, ал оң жақ ұшын кіші ядролық РНҚ-ң У5 таныйды.

    2. Кіші ядролық РНҚ интрондар ішінде болатын басқада консенсустық «жеке сайтты», қатарды таниды.

    3. Кіші ядролық РНҚ-ң У4 және У6 сплайсеосомалар түзуге қатысады, бірақ олардың ролі әлі белгісіз.
Сплайсинг механизміаса дәлдікпен жүруі тиіс, интрондың қырқылуы мен экзондардыңтігілуіндекететінқателіктертігілгенкодондардыңкодталуыныңбұзылуына

әкеледі, соның нәтижесінде мутантты ақуыздың түзілуі немесе оның сиинтезделмеуі мүмкін.

Сплайсингтің молекулалық механизмі жетілген РНҚ молекуласына бастама беретін РНҚ (про- а-РНҚ, гетерогенді ядролық РНҚ) бірінен соң бірі ретпен жүретін күрделі үдерісі.

Кіші ядролық РНҚ (мяРНҚ) және ақуыздар сплайсинг үдерісіне әсер ете отырып тиімділігіне әсер етеді. Кіші молекулалық РНҚ-ң гя-РНҚ молекуласымен бірігуі (про –а- РНҚ) Г – Ц және А – У комплементарлы ұстанымы бойынша іске асады. Интрондардың қырқылып алынып тасталуы жүреді, егер экзондар шекарасында бір жағында алмаспайтын ГУ (консенсусты) нуклеотидтері екінші жағында АГ болатын болса. Нүктелік мутация нәтижесінде бұл нуклеотидтердің алмасуы жүретін болса (мысалы гуаниннің (Г) адининге (А) сплайсинг бұзылады, мутантты ақуыз түзіледі немесе ақуыз түзілмейді. Мысалы, мұндай мутация адам гемоглобинінің генен орын алған, тұқым қуалайтын анемияға әкеледі.

Экзондар шекарасындағы нуклеотидтер арасындағы үзілістер экзон 1 мен интрон арасында аденинмен интронның бірінші нуклеотидінің (Г) байланысы ілмектің пайда болуына әкеледі, нәтижесінде интрондар алынып экзондар бір-бірімен тігіледі. Экзондардың сплайсингінің арасында кіші ядролық (мя РНК) РНҚ үш типті 2,5, және 6 болады. Кіші ядролық (мя РНК) РНҚ молекуласында жұптаспаған нуклеотидтер 5 РНҚ қос спиральды ілмегін түзеді. Ілмек нуклеотидтері экзондармен сутекті байланыс түзіп, бірін-бірі жақын ұстап тұрады.

Кіші ядролық РНК 2 (мя РНК) молекуласы интрондар арасындағы байланысты ұстай отырып, мяРНҚ 6 бөлігімен «жұптасады». Аралық құрылымның ерекшелігі де сол, интрондар шетіндегі екі гуаниндер арасындағы байланысты түзеді. Мұндай байланыстар

экзондарды ұстап тұрады да сплиайсингті қамтамасыз етеді. Кіші ядролық РНК 6(мяРНК)сплайсингтіңбелгілібіркезеңіндеактивтіболады.Сплайсингүдерісінеферменттікқызметатқаратынбірқатарбелоктарқатынасады:

  1. энергия көзі ретінде қызмет атқаратын белоктар АТФ-азалар;

  2. РНҚ-геликазалар – сплайсинг барысында түзілген қосарлана ширатылған РНҚ-РНҚ тізбектерді тарқатуды және кіші ядролық РНҚ-лар арасындағы РНҚ-РНҚ-лық (мысалы, мя РНК 4- мя РНК 6) өзара әрекеттесулерді бұзу арқылы ДНҚ молекулаларының арасында жаңа байланыстардың түзілуін қамтамасыз ететін ферменттер.
Олай болса, сплайсинг күрделі үдеріс, оның реакциялары рибонуклеотидтік ірі кешенде,бірнешеРНҚмолекулаларыжәнеондағанбелоктардыңқатынасуыменжүреді.

Альтернативтіксплайсинг

Ядролық а-РНҚ процессингінің негізгі ерекшеліктерінің бірі-гетерогендік ядролық РНҚмолекуласыныңбіреуіненпроцессингнәтижесінде,құрылымыменқызметіәртүрлібірнеше,жетілген,функциональдыактивтіа-РНҚмолекулаларынтүзуімүмкін.Бұлқұбылысальтернативтіксплайсингдепаталады.Оныңмәні:

  1. Интрондары қырқылып түскеннен кейінгі а-РНҚ-ғы қалған экзондар бір-бірімен түрлі үйлесімдермен, түрліше ретпен жалғануы мүмкін;

  2. Пре-а-РНҚ-дағы нуклеотидтер жүйесі бір жағдайда интронды құраса, екінші жағдайда экзон болуы мүмкін:
Көптегенізашар аРНҚ гендерінің құрамында ондаған, одан да көпэкзондар болады.Экзондардың көпболуыалуан түрліжетілгена-РНҚ-ныңтүзілуінемүмкіндікбереді.Альтернативтік сплайсинг барлық жасушаларда байқалатын құбылыс. Бұл құбылыстыңнәтижесіндетүрлімүшелерменұлпалардаонтогенездіңтүрлікезеңдеріндеарнайықызмет атқаратыналуантүрліақуыздыңсинтезделуінқамтамасызетеді.Альтернативтік сплайсинг құбылысы арнайы белоктардың активтілігіне негізделген.Бұл белоктар пре-а-РНҚ молекуласындағы интрондары бар учаскелерімен немесе экзон-интроншекараларыменбайланысыпбіринтрондардыңқырқылуынтежеп,екіншібіринтрондардың алып тасталуына жағдай туғызады. Альтернативтік слайсингтің мысалыретінде дрозофиланың Broad-Complex генін алайық. Бұл ген дәрнәсілдің ересек шыбынғаайналуынқамтамасызетеді.Шыбынныңтүрленіпдамуыосыгенніңанықтауыментүзілетін экдизон гормонымен бақыланады. Геннің ұзындығы 120 мың жұп нуклеотидкешамалас. Бұл гендегі 10 экзонның түрлі үйлесімдер құрып орналасуына байланысты 15түрліа-РНҚсинтезделеді.А-РНҚ-лардыңәрқайсысынақтыжасушалартобындатранскрипцияланады, жәнеосыэкзондардың

саны мен үйлесім түрлері әр жасуша типінде түрліше болып ауытқиды.

Эукариоттар генінің экзон-интрондық құрылымы альтернативтік сплайсингтың болуын ғана емес, сонымен қатар интрондардан ерекше кіші ядролық РНҚ-лардың түзілуін қамтамасыз етеді. Мұндай кіші ядролық РНҚ-лар рибосомалардың түзілуіне қатынасады. Сонымен қатар ферменттер тәрізді әрекет жасайтын РНҚ-лар да болады. Оларды рибозимдер деп атайды. Рибозимдер кірпікшелі қарапайымдылар-Tetrahymena-ға жүргізілген тәжірибелер барысында ашылған (Th.Cech,1982). Рибозимдер тек басқа РНҚ молекулаларына әсер етіп, про-а-РНҚ процессингін қамтамасыз етеді.

А-РНҚ-ның екі типін ажыратады:


  1. моноцистрондық а-РНҚ-ДНҚ-ның бір цистронына комплементарлы кодондары бар тізбек, бұл а-РНҚ-лардың ең көп бөлігін құрайды.

  2. полицистрондық а-РНҚ-ДНҚ-ның бірнеше аралас цистрондарына сай ақпараты бар тізбек.
Мысалы, гистиндік белоктың метаболизміне 10-ға жуық арнайы ферменттер қатынасады.Осы10ферменттіңсинтезіжайлыақпаратбірғанаполицистрондықа-РНҚ-молекуласында жазылған.Прокариоттар мен эукариоттардың ақпараттық РНҚ-ның өмірсүру ұзақтығы түрліше. Көпшілік прокариоттық а-РНҚ небәрі бірнеше минут қана өмірсүреді. (E.Coli –2 мин), ал эукариоттарда 1-4 сағат. Бірақ про-және эукариоттарда нуклеазаферменттернің әсеріне тұрақты, ұзақ өмір сүретін а-РНҚ кездеседі. Мысалы Bacillus cerusбактериясыныңа-РНҚ-сыжасушада 6сағатқа дейінтіршілігінжоймайды.Сүтқоректілердіңжетілмегенэритроциттеріндегі(ретикулоциттер)а-РНҚалдыменядроларда синтезделіп, соңынан цитоплазмаға өтеді. Эритроциттердің дамуының соңғыкезеңдеріндеядроларыбұзылады,бірақолардыңа-РНҚ-сытіршілігінжалғастырыпгемоглобиннің глобиндік тізбектерінің түзілуіне қатынасады. Сондай-ақ сирек жағдайда,
Источник: https://files.student-it.ru/previewfile/218937

Смотрите также:

5469
ВОПРОСЫ к 1 зачету
Исследование психологической готовности детей 6-7 лет к обучению в школе
Синтез глюкозаминидов пиразолоизохинолинов
Составление бизнес-плана ветеринарной клиники 'Симба'
Энциклопедия отдельного произведения как вид издания
Этические нормы в профессиональной деятельности