концентрациялардың өсуін тоқтататын минималдық жəне максималдық
концентрациясын
табу керек.
Жасцушаларды өсіргенде қоректік ортаға кейбір амин қышқылдарының уландыратын
концентрациясын
немесе
олардың
аналогтарын
қосып
сұрыптау
нəтижесінде
сол
амин
қышқылдарын мол синтездейтін мутанттар алынған. Ондай мутанттар қажетті амин
қышқылын
асыра синтездейді, сондықтан оның аналогін өзіне
онша сіңірмейді.
Осылай, алғашқы жасушалармен салыстырғанда триптофанды 20-30 есе артық
синтездейтін, жəне де 5-метилтриптофанға (триптофанның аналогі) төзімді сəбіз бен
темекі
жасушаларының
штамдары
іріктеліп
алынды.
Осы
əдіспен
картоптың,
сəбіздің,
күріштің, сасық меңдуананың жəне басқа өсімдіктердің лизин, метионин, пролин,
фенилаланин,
глицинді
асыра
синтездейтін
бірқатар
жасушалық
линиялар
алынды.
Қоректік ортаға қосылған кейбір амин қышқылдарының жоғары концентрациясының
улылығы
мына
екі
себепке
байланысты
болуы
мүмкін:
1)
нақтылы
амин
қышқылының
биосинтезі жүйесіндегі қандай да бір ферменттің активтілігі тежелуі салдарынан
онымен биосинтез жолы ортақ басқа амин қышқылының түзілуі тоқтап қалады; 2)
амин
қышқылының
концентрациясы
қоректік
ортада
мол
болғандықтан
нитрат
немесе
аммонийдің сіңірілуі (ассимиляциясы) тежеледі. Сонымен қатар, амин қышқыл
аналогтары
белоктардың
құрамына
кіріп,
олардың
атқаратын
қызметін
бұзады.
-
1 ... 16 17 18 19 20 21 22 23 ... 38
Өсімдіктердің гендік инженериясына анықтама жəне оның кезеңдері Өсімдіктердің гендік инженериясына анықтама жəне оның кезеңдері ДНҚ рекомбинанттарын алу үшін қолданылатын ферменттер ДНҚ рекомбинанттарын алу үшін қолданылатын ферменттер Өсімдіктердің гендік инженериясында қолданылатын векторлар Өсімдіктердің гендік инженериясында қолданылатын векторлар Рекомбинантты
ДНҚ-ны құрастыру жəне оны клеткаға енгізу Рекомбинантты ДНҚ-ны құрастыру жəне оны клеткаға енгізу Трансформацияланған клеткаларды бөліп алу жəне гендердің экспрессиясы Трансформацияланған клеткаларды бөліп алу жəне гендердің экспрессиясы Гендерді өсімдіктерге тасымалдау əдістері Гендерді өсімдіктерге тасымалдау əдістері
Гендік инженерия- функционалдық активті генетикалық құрылымдарды рекомбинанттық (будан) ДНҚ молекулалары түрінде қолдан құрастыру. Гендік инженерияның мəні жеке гендерді бір организмнен алып басқа организмге көшіріп орналастыру. Гендік инженерия- функционалдық активті генетикалық құрылымдарды рекомбинанттық (будан) ДНҚ молекулалары түрінде қолдан құрастыру. Гендік инженерияның мəні жеке гендерді бір организмнен алып басқа организмге көшіріп орналастыру.
Өсімдіктердің гендік инженериясының жұмысы мынадай кезеңдерден тұрады: Өсімдіктердің гендік инженериясының жұмысы мынадай кезеңдерден тұрады: 1) Басқа организмге көшірілетін құрылымдық (структуралық) генді алу; 2) Оны вектордың құрамына енгізу, яғни рекомбинанттық ДНҚ-ны жасау; 3) Рекомбинанттық ДНҚ-ны өсімдік клеткасына тасымалдау; 4) Өсімдік клеткаларында бөтен ДНҚ-ның экспрессиясын талдау; 5) Геномы өзгерген жеке клеткалардан регенерант өсімдігін алу.
Вектор –бө тен генді жасуша ішіне тасымалдап алып баратын арнаулы ДНҚ
молекуласын вектор дейді. Оғ ан мынадай талаптар қ ойылады: а)ө з алдына
репликациялану, яғ ни жасуша ішіне бө тен генді алып кірген соң жасушамен бірге
немесе ө з алдына кө бейе алатын орны болуы керек; немесе вектор жасуша
хромосомасының қ ұ рамына еніп, онымен бірге ұ рпақ жасушаларғ а беріліп отыруы
керек;
б)трансформацияланғ
ан
жасушаларды
анық
тау
ү
шін
оның
ерекше
генетикалық
белгілері болуы керек; в)қ ұ рамында рестриктазалар ү зе алатын нуклеотидет тізбегі
болуы керек жə не репликацияғ а қ абілетін жоғ алтпауы керек; г)векторғ а
орналастырылғ ан бө тен ген оның ытқ аратын қ ызметін бұ збауы керек, ал вектор
болса, олда енгізілген геннің ішінде дұ рыс реттеліп жұ мыс істеуін қ амтамасыз ететін
болуы
керек.
Бактерия
плазмидалары
жə
не
рекомбинанттық
ДНҚ
қ
ұ
растыру.
Векторлар ретінде кө бінесе ішек таяқ шасы E.coli жə не де басқ а бактериялардың
плазмидалары қ олданылады. Бактерияларда басты хромосомадан басқ а кө птеген
кішкентай сақ ина тə різді болып тұ йық талғ ан қ ос тізбекті ДНҚ молекулалары
кездеседі.
Сақ
ина
сияқ
ты
ДНҚ
молекулалары
бір-біріне
оралып
кү
рделі
спираль
қ
ұ
райды. Плазмидалар ө з бетіне репликациялана алатын ДНҚ молекулалары. Олар
бактерияның
басты
хромосомасымен
тіркеспеген,
жасуша
ішінде
өз
алдына
еркін
орналасқ ан. Плазмида құрамында тетрациклин немесе
канамицин сияқ ты
антибиотиктерге тө теп беруді қ амтамасыз ететін ферменттердің гендері бар.
Плазмидаларды
хромосомалық
ДНҚ
-дан
бө
лекше
таза
тү
рінде
алуғ
а
болады.
-
1 ... 17 18 19 20 21 22 23 24 ... 38
Өсімдіктерді
криоконсервациялау
–
тұқымдар,
тозаңдар,
қашу
ұштары
немесе
ұйықтап
жатқан бүршіктер сияқты өсімдік материалын сұйық азотта шексіз сақтауға мүмкіндік
беретін генетикалық ресурстарды сақтау стратегиясы.[1] Ерігеннен кейін бұл
генетикалық ресурстарды өсімдіктерге айналдырып, далада пайдалануға болады. Бұл
криоконсервациялау стратегиясын барлық өсімдіктерге қолдануға болатынына
қарамастан, ол көбінесе белгілі бір жағдайларда ғана қолданылады: 1) авокадо,[2]
кокос жаңғағы[3] сияқты қыңыр тұқымдары бар дақылдар[3] 2) мəдени банандар мен
жолжелкен[3] сияқты тұқымсыз дақылдар[ 4] немесе 3) маниок, тəтті картоп сияқты
клондалған дақылдар.
Əдістері
Тікелей
суға
түсу.
Бұл
өсімдік
материалдарын
тікелей
сұйық
азотқа
немесе
кептіруден
кейін батыру. Бұл көбінесе ылғалдылығы немесе тозаңы аз (дəстүрлі) тұқымдармен
жасалады.[6] Бұл əдісті
құрамында суы
көп немесе
дегидратацияға сезімтал маталар
үшін
қолдануға болмайды.
Баяу мұздату. Бұл əдіс жасушалардан суды шығару жəне осылайша жасушаларда
мұздың
пайда
болуына
жол
бермеу
үшін
мұздатылған
сусыздандыру
механизміне
негізделген.[7]
Витрификация.Ультра жылдам мұздату жəне осмостық сусыздандыруды қолдану
кезінде жасушада əлі бар су кристалдар түзе алмайды жəне шыны немесе шыныланған
ерітіндінің бөлігі болады.[8] Бұл əдісті одан əрі əртүрлі вариацияларға бөлуге болады,
мысалы, тамшыларды шыныдан тазарту, капсулаларды сусыздандыру жəне
пластиналарды
шынылау.
-
мал шаруашылығындағы биотехнология
Мал
шаруашылығында
қолданылатын
биотехнологиялық
əдістер
Мал
шаруашылығы
биотехнологиясын – молекулалық
жəне
жасушалық
биотехнология
əдістерін
қолданып, генотипін «түзету» арқылы
қарқынды
өсіп-
жетіле
алатын, резистенттілігі мен өнімділік қасиеттері жоғары малдарды шығару тəсілдерін зерттейтін ғылым деп айтуға болады.
147
Малдардың биотехнологиялық қорларын танып, оларды іске асыру
мақсатында мал шаруашылығында молекулалық биотехнология, жасушалық жəне көбею биотехнологиялары пайдаланылады.
Көбею биотехнологиясы деп – малдың генетикалық потенциалдарын арттыру мақсатында асыл тұқымды малдардан көп ұрпақтар алудың қорларын (ресурстарын) ұтымды пайдалану əдістері айтылады.
Көбею биотехнологиясы мал шаруашылығында өз төлінен көбеюін
қамтамасыз етіп, асылдандыру жұмыстарының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Көбею биотехнологиясы əдістерін қолдана отырып біздер популяция құрамына əсер ете аламыз.
Көбею биотехнологиясының зерттеу аясы ретінде малдардың көбею қабілеттіліктері алынатын болса, зерттеу зерзаты ретінде:
1.
Гипоталамус, гипофиз бен гонадалар арасындағы өзара əрекеттілік
нəтижесінде көбею гормондары арқылы мал ағзасында көрініс беретін гормональді статусы.
2.
Көбею мүшелерінің морфологиялық жəне физиологиялық жағдайы бола алады.
Көбею биотехнологиясында келесі əдістер қолданылады:
1.
Суперовуляция – ұрғашы донорда қосымша фолликулалардың өсіп-жетілуін қамтамасыз ету мақсатында гормональді əсер ету (егу).
2.
Қолдан ұрықтандыру – мал тобының генотипін қарқынды түрде өзгерту мақсатында жоғары өнімді аталық ұрығымен аналықтарды жаппай ұрықтандыру жұмыстары. Генетика мен қолдан ұрықтандыру технологиясындағы қол жеткен жетістіктердің арқасында, мал