əрекет
ететін
биологиялық
белсенділік
спектрі
иммундық жүйе;
топ
–
диагностикалық
препараттар
мен
жүйелер
инфекциялық жəне спецификалық диагноз
жұқпалы
емес аурулар. ДИАГНОСТИКАЛЫҚ ДƏРІЛЕР
Сарысу
диагностикасы
(құрамында
белгілі
антиденелер
бар
препараттар,
белгісізді
анықтау
үшін
қолданылады
қоздырғыш
-
серотиптеу)
-
Агглютинациялау
-
тұндыру
-
Гемолитикалық
-
Белгіленген сарысу (фторхромдар, ферменттер немесе радиоактивті изотоптар)
-
Антиглобулин
-
Эритроциттік антиденелерінің диагностикасы
-
Бірнеше рет жануарды иммундау (қоян)
-
Корпускулярлы əдіспен
-
Молекуляырды антигенмен
-
Жануар эритроциттерімен (қой)
-
Адам иммуноглоболиндерімен
-
Спецификалық антиденелерді өндіру\
-
Адсорбция
-
Жануарлардың эритроциттеріне шөгу
-
Фторхромдардың, ферменттердің, радиоизотоптардың қосылуы
-
1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... 38
Өсімдік жасушаларын өсіру тотипотенттілік қасиетіне негізделген. Тотипотенция (латын тілінен totus – бүтін, бүтін жəне potentia – күш) жасушалардың ядроның генетикалық ақпаратын жүзеге асыру қасиеті, олардың дифференциациялануын, сондай-ақ бүкіл ағзаға дамуын қамтамасыз етеді. Осының арқасында өсімдіктің соматикалық жасушалары тұқым қуалайтын ақпаратты толық жүзеге асыра алады, яғни бүкіл өсімдіктің дамуын қамтамасыз етеді. Айта кету керек, жануар жасушасынан айырмашылығы, өсімдік жасушасы өсіру жағдайларына аз қатаң талаптар қояды.
Өсімдік ұлпаларын өсіру салыстырмалы түрде қысқа мерзімде жəне шектеулі кеңістікте көптеген популяцияларды алуға мүмкіндік береді. Жасушалар in vitro жағдайында олардың тағдыры мен бүкіл ағзадағы дифференциациясын анықтайтын көптеген маңызды өзара əрекеттесулерден айырылады. Белгілі бір шектерде өсірілген жасушалардың дифференциациясын экспериментатор бақылай алады.
Мəдени өсімдік жасушасының негізгі түрі каллус болып табылады.
Каллус ұлпасы - өсімдік мүшелерінің дедифференцирленген жасушаларының ұйымдастырылмаған көбеюінен пайда болатын жасуша дифференциациясының бір түрі.
Өсімдіктерде, табиғатта каллус ұлпасы ерекше жағдайларда пайда болады (мысалы, жарақаттар кезінде) жəне қысқа уақытқа қызмет етеді. Бұл тін жарақат орнын қорғайды, анатомиялық регенерация немесе жоғалған органның қалпына келуі үшін қоректік заттарды жинақтай алады.
Əртүрлі шыққан өсімдік ісік жасушалары əлдеқайда аз өсіріледі. Каллус жасушаларынан өсіру кезінде ісік жасушаларының дақылдары сыртқы түрі мен морфологиясы бойынша аз ерекшеленеді.Олардың арасындағы негізгі айырмашылық
ісік жасушаларының гормондық тəуелсіздігі болып табылады, сондықтан олар фитогормондарды қоспай-ақ қоректік ортада өсе алады, бірақ ісік жасушалары қалыпты ұйымдасқан құрылымдарды (тамыр, өркен жəне т.б.) бере алмайды жəне жиі түзеді. тератомалар (қате түзілген орган тəрізді құрылымдар), олардың қалыпты дамуы одан əрі болмайды.
Трансплантация мəдениетіндегі каллус жасушалары өздігінен гормондық тəуелсіздікке ие болуы мүмкін. Гормондардың екі гормонға да (ауксин мен цитокининге) мұндай
тəуелділігінің табиғаты генетикалық (мутацияның нəтижесі) немесе эпигенетикалық (жасушаның гормондық тəуелсіздігін анықтайтын гендердің экспрессиясының нəтижесі) болуы мүмкін. Гормондардың генетикалық тəуелсіздігі кезінде каллус жасушалары ісік жасушалары сияқты əрекет етеді, эпигенетикалық жағдайда олар жасуша-өсімдік-клеткалық трансформациялар сериясында гормондық тəуелсіздік белгісін жоғалтады, бұл мұндай алынған гормондық тəуелсіздіктің генетикалық емес табиғатының дəлелі.
Мəдени каллус жасушаларын алу үшін жоғары сатыдағы өсімдіктердің əртүрлі мүшелерінің ұлпаларының фрагменттерін – тамырларды, жапырақтарды, сабақтарды, антерлерді, эмбриондарды (экспланттарды) фитогормондар (ауксиндер, цитокининдер) бар жасанды ортаға, пробиркаларға, колбаларға, Петри табақшаларына салады. (in vitro). Ауксиндер ретінде 0,5–10 мг/л концентрацияда 2,4-дихлорфеноксисірке қышқылы (2,4-Д), а-нафтилсірке қышқылы (НАА), индолбутир қышқылы (ИМА), индолсірке қышқылы (ХАА) қолданылады. экспланттың түрі бойынша. Бастапқы каллус алу жəне трансплантация мəдениетін сақтау процесі қатаң стерильді жағдайларды талап етеді. Ол үшін белсенді хлор немесе сынап (гипохлориттер, сублиматтар, диацидтер) бар ерітінділердің көмегімен жақсырақ сулану үшін жуғыш заттар қосылады, экспланттарды зарарсыздандырады, содан кейін оларды пайдаланылған ерітіндіден стерильді сумен мұқият жуады. Автоклавта немесе қоректік ортада ультрафильтрлер арқылы сүзу арқылы зарарсыздандырыңыз. Автоклавта 2
атмосфералық қысымда 1 сағат немесе құрғақ бу шкафтарда 160 градус температурада
1,5 сағат ішінде, ыдыстарды, құралдарды, жұмысқа қажетті материалдарды
зарарсыздандырады. Дақылдармен манипуляциялар ультракүлгін сəулелермен жұмыс
алдында сəулеленетін микробиологиялық типтегі жəшіктерде немесе жұмыс көлеміне
стерильді ауаны тұрақты беру арқылы асептикаға қол жеткізілетін ламинарлы
жəшіктерде
жүргізіледі.
- Банк in vitro жəне криконсервация. Өсімдіктердің гендік қорын сақтау үшін олардың маңызын қарастыру.
Пайдалы
белгілері
бар
жасуша
линияларын
алу
кезінде
осы
белгілерді
сақтау
мəселесі
туындайды. Өсімдіктер тұқымдарда генетикалық ақпаратты сақтай алады, бірақ бұл
көз
толығымен
сенімді
емес,
өйткені
уақыт
өте
келе
мутацияға
байланысты
тұқымның
өнуі
төмендейді.
Сонымен
қатар,
кейбір
өсімдіктер
тек
вегетативті
жолмен
көбейеді.
Бұл материалдың бір бөлігін in vitro жағдайында сақтауды қажет етеді. Екінші
жағынан,
кейбір
жағдайларда
қосымша
метаболиттерді
синтездейтін
жаңа
жасуша
линияларын
алуға
болады, яғни
өнімділігі жоғары,
олар да
сақталуы керек.
Тіндерде болатын физиологиялық жəне биохимиялық процестерді зерттеу үшін
стандартты бастапқы мəдениеттер де қажет, бұл сериялық эксперименттер жүргізіліп
жатқан
кезде
материалды
белгілі
бір
уақыт
аралығында
сақтау
қажеттілігін
тудырады.
Мұның
бəрі генофондты сақтау
мəселесін өте өзекті етеді.
Бұл, əрине, жасуша дақылдарынан өту жəне егу мүмкін. Бірақ бұл жағдайда
сомаклондық өзгергіштік, мутациялардың жинақталуы, ластану (бөтен генетикалық
материалмен инфекция) қаупі бар. Ол сондай-ақ белгілі бір қаржылық жəне еңбек
шығындарын
талап
етеді
(жиі
аударымдар
қажеттілігі,
экологиялық
шығындар
жəне
т.б.).
Дақылдарды
сақтаудың
əртүрлі
тəсілдері
бар:
криоконсервация,
өсуді
тежеу,
бүрку
немесе
мұздатып кептіру (микробтық
жасушалар үшін).
Криоконсервация
-
өте
төмен
температурада
мұздату.
Əдетте
сұйық
азотта,
-196oС
температурада жүргізіледі.Төмен температурада сақтаудың сəттілігі бірқатар
факторларға
байланысты:
-
жасушалардың жіктелуі мен түрі;
-
олардың суспензиядағы концентрациясы,
-
криопротектордың түрі мен концентрациясы;
-
салқындату жəне жылыту режимі,
-
қыздырғаннан кейін жасушаларды қалпына келтіру əдісі.
Жасушалардың ойдағыдай тоңазытуында маңызды рөлді олардың
морфофизиологиялық күйі атқарады: өсудің стационарлық фазасындағы жасушалар
экспоненциалды өсу фазасындағы жасушаларға қарағанда төмен температуралық
консервацияның
зақымдаушы
əсеріне
төзімділігі
төмен.
Мұздату
үшін
жасушалар
өсу
қисығының
экспоненциалды фазасының ортасында таңдалады.
Мұздатылған
суспензияның
тығыздығы
да
маңызды.
Жасушаларды
қалпына
келтіруде
оңтайлы нəтижелер 1 мл-ге 1*105 - 5*106 жасуша тығыздығы бар жасуша
суспензиясын
мұздату арқылы алынды.
Өсімдік
жасушалары
көбінесе
ерекше
жағдайларда
алдын
ала
өсіруді
қажет
етеді.
Ортаға
əртүрлі заттар қосылады, мысалы:
2-6%
маннитол
немесе
сорбит
вакуоль
мөлшерін
азайту
үшін;
амин қышқылдары, ең алдымен жасушадағы суды байланыстыруға қызмет ететін
пролин (концентрациясы 1 моль немесе 11,5%), аспарагин, γ-аминобутир қышқылы;
диметил
сульфоксиді
(DMSO),
ол
цитоплазмалық
мембрананың
өткізгіштігін
арттыру
үшін 48 сағат бойы 2,5-тен 10% дейін концентрацияда культура алдындағы ортаға
қосылады;
Сонымен қатар, жасанды суықта қатайту өсіру температурасы төмендеген кезде
қолданылады, қысқы тыныштық кезеңіне дайындықтың табиғи күзгі процесін
имитациялайды (тек қалыпты климаттық өсімдіктерге қолданылады).Жасуша