1. Өсімдіктер мен жануарлар биотехнологиясы
-
Инсулин, соматотропин
-
Адам ауруларын емдеу үшін қолданылатын рекомбинантты ақуыздар Гормондар аурулар.
Өсу
гормоны
(соматотропин) Балалардағы
өсу
гормонының
тапшылығы
инсулин қант
диабеті
Интерлейкин Бүйрек
онкологиясы
Интерферондар Гепатит,
СПИД,
склероз,
онкология
Микроорганизмдерді қолданудың пайдасы
-
Бактериялар тез өсіп, популяциялар жоғары тығыздыққа жетеді
-
Эукариоттық жасушаларды өсірумен салыстырғанда қоректік ортада оларды өсіру əлдеқайда арзан – қарапайым.
-
Бактериялардың генетикалық аппараты əлдеқайда қарапайым, зат алмасу жəне көптеген реттеуші процестер зерттелген
-
Жағымсыз сыртқы əсерлерге жəне стресс факторларына төзімді
-
Жүйелердің үлкен саны векторлардың экспрессия, реципиент штаммдары құрастырылған
Микроорганизмдердің негізгі моделі
Escherichia coli
Bacillus
subtilis
Saccharomyces cerevisiae
- Белгілі бір антигендік қасиеттері бар иммунологиялық белсенді белоктарды (вакциналарды) жəне гендік-инженерлік əдістермен моноклоналдық антиденелерді алуын көрсетіңіз
Терапиялық антиденелер туралы арнайы жобаның алғашқы мақалалары
антиденелердің ашылу жəне қолдану тарихына, олардың құрылымы мен əртүрлілігіне
арналды.
.
Антидене
оның
қызметін
анықтайтын
кеңістіктік
құрылымы
бар
өте
күрделі
молекула болғандықтан, антиденені химиялық жолмен синтездеу мүмкін емес, бірақ
бұл үшін биологиялық жүйелерді, мысалы, жануарлардың жасушалық дақылдарын
пайдалану қажет, оларда барлық қажетті құралдар бар. осындай күрделі белоктарды
өндіру.
Əдетте антиденені экспрессиялау үшін гендік-инженерлік құрылымды жасау
экспрессия жүйесін, векторды таңдаудан жəне антиденені кодтайтын нуклеотидтер
тізбегін
оңтайландырудан
басталады.
Кодондардың
құрамын
антидене
экспрессиясы
максималды болатындай етіп реттеу қажет. Ақуыздың аминқышқылдық құрамы
тұндыру, агрегация жəне иммуногенділік ықтималдығын азайту үшін
оңтайландырылға. Вектор ретінде плазмидалар қолданылады - ақуыз генінің өзін де, көмекші
элементтерді де кодтайтын дөңгелек ДНҚ.Осылайша, эукариоттық жасушаларда
экспрессия үшін транскрипцияның жоғары тиімділігін қамтамасыз ететін
цитомегаловирус (CMV) промоторы қолданылады. Антидене жеңіл жəне ауыр екі
полипептидтік тізбектен тұратындықтан, екі плазмидті экспрессия жүйесі немесе екі
генді
қамтитын
бір
вектор
қолданылады.
Соңғы
нұсқа
қолайлы,
өйткені
ол
жеңіл
жəне
ауыр
тізбектердің
өндірісінің
арақатынасын
дəлірек
бақылауға
мүмкіндік
береді.
Кез
келген
табиғи
антигенге
қарсы
жасалуы
мүмкін
моноклональды антиденелер молекулалық биологияда да, биохимияда да, медицинада да кеңінен қолданылады
Тірі дивергентті вакциналарҚұрамында
патогенді
емес
препараттар
адамға
арналған
микроорганизмдер
жалпы
қорғаныс антигендеріне ие жұқпалы антиген. (қорғаныш антигені - күшті айқын
антиген
иммуногенділік,
жоғары
деңгейде
ынталандыру
антиденелерді
өндіру)
-
шешекке қарсы вакцина (1980 жылдан бері қолданылмайды)
БЦЖ вакцинасы
ТІРІ АТЕНУИРленген вакциналар
құрамында əлсіреген дəрілер бір жолмен штаммдар патогендік микроорганизмдер, қалдықты сақтау вируленттілігі жəне спецификалық
антигендік белсенділік
Моноклональды антиденелер (МКА) – бір жасуша клонына жататын иммундық жасушалар шығаратын иммуноглобулиндер [1]. Олардың өндірісі салыстырмалы түрде жақында пайда болды: гибридомалық технологияның дамуы туралы баяндаманы 1975 жылы ғалымдар Кёлер мен Милштейн жариялады, олар 1984 жылы Нобель сыйлығын алды.
МКА негізіндегі препараттар иммунотерапияда жəне қатерлі аурулардың иммунодиагностикасында кеңінен қолданылады. Қазірдің өзінде қатерлі қан ауруларын диагностикалау, пациенттердің иммунологиялық жағдайын анықтау, емдеудің тиімділігін бақылауды МКА негізіндегі дəрі-дəрмектерсіз елестету мүмкін емес. Ісікке тəн антигендерді танитын антиденелер биопсия үлгілерін қоса алғанда, əртүрлі үлгілерде ісік жасушаларын анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Осы мақсатта метрологиялық əдістер қолданылады, яғни. қан сарысуында жəне басқа сұйықтықтарда, сондай-ақ дене тіндерінде анықталған антиген-антидене реакциялары арқылы антиденелер мен антигендерді зерттеу əдістері.
MCA алудың дəстүрлі əдісі in vivo əдісі болып табылады, ол таңдалған клонның гибридома жасушаларын тышқандарға немесе егеуқұйрықтарға енгізу, содан кейін ісік асциттерін дамыту жəне асциттік сұйықтықты жинау. Дегенмен, бұл əдістің бірқатар маңызды кемшіліктері бар. Біріншіден, тінтуірден 50 мг-ге дейін мақсатты өнімді алуға болады, бұл моноклональды антиденелер негізіндегі препараттардың қажеттілігін қанағаттандырмайды.Екіншіден, in vitro өндірісі өндірісті бақылауға, стандарттауға мүмкіндік береді, сонымен қатар вирустық қауіпсіздік, өндіріс консистенциясы жəне шикі өнімде ластаушы иммуноглобулиндердің болмауы бойынша in vivo өндірісінен
маңызды артықшылықтарға ие. Бұл өндіріс əдісінің басқа артықшылықтары сарысусыз қоректік орталарды пайдалану, сонымен қатар жануарларды пайдалануды айтарлықтай
азайту болып табылады [1]. Осы ойларға сүйене отырып, in vitro өндірісіне артықшылық беріледі жəне in vivo өндірісі белгілі бір жағдайларда ғана рұқсат етіледі жəне негізделуі керек.
Жануар жасушаларын in vitro өсірудің екі тəсілі бар. Бірінші əдіс иммобилизацияға жəне жасушаларды қатты матрицаға қосуға негізделген. Мысалдар кеуекті талшықтарға перфузияны, микрокапсулаларды, агароздық микротүйінділерді немесе керамикалық кассеталарды пайдалануды қамтиды. Екінші тəсіл жасушаларды біртекті суспензияда өсіруді қамтиды. Моноклоналды антиденелерді алудың осы екі əдісінің бірін таңдау негізінен өндірістік процестің талаптарымен анықталады.
Дегенмен, жасушаларды біртекті суспензияда өсірудің бірқатар артықшылықтары бар: бұл өте қарапайым жəне басқаруға оңай əдіс. Оның жоғары қайталану мүмкіндігі бар, бұл жоғары сапалы өнім өндірудің жоғары əлеуетін білдіреді. Біртекті суспензиядағы моноклоналды антиденелерді алу жүйесі ұзақ уақыт бойы асептикалық жұмыс істеуге қабілетті, сонымен қатар масштабтауға оңай жəне тиімді.Сонымен қатар, араластыру есебінен суспензияда процесті жүргізу кезінде мəдениеттің жоғары біртектілігіне қол жеткізіледі
4.Жаңа емдік препараттарды алудың болашағы. Диагностикалық препараттар жəне оларды алу əдістері.
Диагностикалық препараттар (бұдан əрі – ДП) – зерттелетін материалда микроорганизмдерді, антигендерді, антиденелерді, нуклеинді қышқылдарды танып білуге қабілетті препараттар;
Диагностикалық иммундыбиологиялық препараттар жұқпалы ауруларда, аллергиялық жағдайда, ісіктерде, иммунопотологиялық көріністерде кеңінен қолданылады.
Диагностикалық препараттардың əсер ету принципі иммунологиялық реакциялармен
(антиген-антидене реакциясы; жасушалық реакция) негізделген, олар физикалық, химиялық, клиникалық тиімділікпен тіркелген.
Жұқпалы, жұқпалы емес аурулар үшін бірнеше жүз диагностикалық иммунды биологиялық препараттар жасалған. Солардың көмегімен АИТВ – инфекциясын, вирусты гепатитті, іш сүзегін, дифтерияны (күлді), қызылшаны жəне басқа да жұқпалы ауруларды; тағамдық, кəсіби жəне басқа аллергиялық түрлерді; қатерлі ісіктердің орналасуын (бауыр, өкпе, тік ішектің қатерлі ісіктері т.б.); ана мен ұрықтың иммунды қарым-қатынасы, жүктілік; алмастыру кезіндегі тіндер мен мүшелердің сəйкестігі; иммунды тапшылық жағдайларды анықтайды.
Иммунологиялық принциптерге негізделген диагностикалық препараттардың сезімталдығы мен арнайлылығы басқа əдістерге қарағанда жоғары. Моноклонды антидене мен тазартылған антигендерді қолдану диагностикалық препараттардың арнайлылығын одан жоғары арттырды.
Жұқпалы патологияларды диагностикалау кезінде бактерияны немесе вирусты
анықтауға
мүмкіндік
беретін
бактериофагтар
қолданылады.
Реакцияларды
анықтау
үшін
қолданылады:
-
Агглютинациялау – микроорганизмдерді диагностикалау жəне идентификациялау үшін қолданылады, бұл эшерихия тудыратын ауруларда маңызды.
-
Преципитациялаушы – дифтерия, күйдіргі жəне т.б ауруларды анықтау үшін қолданылатын антигендері бар қосылыстар.
-
Гемолитикалық – мұндай өнімді қойдың қанындағы эритроциттерді иммунизациялау арқылы алады.
-
Вирусқа қарсы – тұмауды диагностикалау үшін қолданылатын иммундық сарысулар.
-
Люминесцентті. Арнайы антиденелер бар иммундық қосылыстар - олар арнайы бояғыштың əсерінен жарқырайды.
Антиглобулин - композицияда адамның немесе қоянның сарысуындағы
иммуноглобулиндерге
антиденелер
бар.
RIF,
ELISA
анықтау
үшін
сарысу
қолданылады
ИМУНОБИОЛОГИЯЛЫҚ
ДƏРІЛЕР
ТОПТАРЫ
(А.А.
Воробьев
бойынша)
1-топ - тірі немесе өлген микроорганизмдерден алынған UPS немесе
арнайы
профилактикаға арналған микробтық
өнімдер жəне
емдеу
əдістері:
вакциналар,
бактериофагтар,
пробиотиктер;
2
топ
–
антиденелер
негізіндегі
UPS:
сарысу,
иммуноглобулиндер, иммунотоксиндер, антиденелер-ферменттер,
рецепторлық
антиденелер, мини-антиденелер;
-
топ – иммунокоррекцияға, емдеуге арналған иммуномодуляторлар жəне инфекциялық жəне инфекциялық емес профилактика
аурулар,
иммундық
тапшылықтар:
экзогендік
жəне
эндогендік
иммуномодуляторлар;
-
топ – адаптогендер – күрделі химиялық заттар өсімдік текті, кең