Материал: Бекишев ., Танабаева Б. А. Шыарылан химия есептері (8 11 сыныптар) Алматы аза университеті, 2018

Кейбір заттар қыздырғанда балқымай бірден буланады. Ғылым тілінде бұл құбылысты сублимация деп атайды. Қыздырғанда балқымай бірден буланатын заттардың бірі аммоний хлориді. Оның осы қасиетін пайдаланып, оны қиын балқитын ас тұзынан бөліп алуға болады.

Натрий нитраты, аммоний нитраты, аммоний хлориді және аммоний сульфиді ерітінділерінің ортасы қандай? Гидролиз реакциясының молекулалық және иондық теңдеулерін жазыңыздар.

Шешуі:

Гидролиз деп еріген тұз молекулалары мен су молекулалары арасындағы иондық алмасу реакциясын айтады. Гидролиздің қозғаушы күші нәтижесінде нашар диссоциацияланатын электролиттердің түзілуі. Кез келген тұзды сәйкес қышқыл мен негіздің әрекеттесуінен туған өнім деп қарастыруға болады. Қышқыл мен негіз неғұрлым әлсіз болса, тұздың гидролизі солғұрлым терең жүреді. Гидролиз

нәтижесінде түзілген ортаны қышқылдық-негіздік индикаторлар көмегімен білуге болады.

^NaNO3 ^{күшті қышқыл мен күшті негіздің тұзы ретінде гидролизге}ұшырамайды.
^NH4^NO3 ^{+ HOH = NH}4^{OH (NH}3^∙H2^{O) + HNO}3

NH ⁺ + HOH = NH OH (NH ∙H O) + H⁺ (орта қышқылдық)

4 4 3 2
^NH4^{Cl + HOH = NH}4^{OH (NH}3^∙H2^{O) + HCl}

4 4 3 2
NH ⁺ + HOH = NH OH (NH ∙H O) + H⁺(орта қышқылдық)
^(NH4⁾2^{S + HOH = NH}4^{OH (NH}3^∙H2^{O) + NH}4^HSNH ⁺ + S^2- + HOH = NH OH (NH ∙H O) + HS^-

4 4 3 2
^NH4^{HS + HOH = NH}4^{OH (NH}3^∙H2^{O) +}^H2^S

^{HS- + HOH = OH- + H}2^{S (орта}^{негіздік)}
Практикада кең тараған кейбір қышқылдық негіздік индикаторлардың әртүрлі ортадағы түстері келесі кестеде келтірілген.

Индикатор	Индикатордың ортадағы түсі
	Қышқыл [H⁺] > [OH^-] рН< 7	Бейтарап [H⁺] = [OH^-] рН= 7	Сілтілік [OH^-] > [H⁺] рН> 7
Лакмус	қызыл	күлгін	Көк
Фенолфталеин	түссіз	түссіз	таңқурай түсті
Метилоранж	алқызыл түсті	оранж түсті	сары

Көлемі 1200 л аммиак 1 л суда 0⁰С температурада және 101,325 кПа қысым жағдайында қаныққан ерітінді түзе ериді. Қанықан ерітіндідегі аммиактың массалық үлесін есептеңіздер. Мұндай ерітіндіде 1 моль аммиакқа қанша мөлшерде (моль) су сәйкес келеді? Аммиактың судағы ерітіндісінде қандай иондар бар? Химиялық әдебиеттерде аммиак ерітіндісіне қатысты пайдаланылатын терминдердің (мүсәтір спирті, аммиакты су, аммиактың судағы ерітіндісі, аммиак гидраты, аммоний гидроксиді) қайсылары сендерге дұрыс болып көрінеді?

Шешуі:

Аммиактың массасын табамыз:

^{17 г (NH}3^{) - 22,4 л,}

^{m г (NH}3^{) - 1200 л. Бұдан: m = 910,72 г.}
^{m(ерітінді) = 910,72 г + 1000,00 г (H}2^{O) = 1910,72 г;}ω = 910,72 г/1910,72 г = 0,4766 немесе 47,66%.

Аммиак пен судың зат мөлшерлерін есептейміз: ^ν(NH3^{) = 1200 л/22,4 л /моль = 53,57 моль;}

_{ν(Н О) =}m⁽Н₂О⁾₌1000 г

= 55,56 моль

2

Мольдік қатынастары:

M⁽Н₂О⁾

18 г/моль

ν⁽NН₃⁾

53,57 моль

1 моль

2
ν⁽Н О⁾⁼55,56 моль ⁼1,04 моль

Аммиактың судағы ерітіндісінде аммоний және гидроксид иондары ^{бар. Себебі, NH}3 ^{+ H}2^{O ↔ NH}3^∙Н2^{О ↔ NH}4⁺⁺^OH-

Аммиактың судағы ерітіндісін «аммиак гидраты» деп атайды.

Зертханалық практикада қолданылатын азот қышқылының^{тығыздығы 1,391 г/см3 және құрамында 65% HNO}3 ^{бар. Азот} қышқылының осы ерітіндісінің молярлық концентрациясын есептеңіздер.

Шешуі:

М
С = ^ν[моль/л]

V
Көлемі 1 л ерітіндіні қарастырамыз.

m(ерітінді) = ρ ∙ V = 1,39 г/мл ∙ 1000 мл = 1390 г ^m(HNO3^{) = m(ерітінді) ∙ ω = 1390 г ∙ 0,65 = 903,5 г}

_{ν(HNO ) =} m⁽HNO₃⁾₌903,5 г
= 14,34 моль

³ M⁽HNO₃⁾63 г/моль

ν С_М= _V=

^{Жауабы:}^См ^{= 14,34}^моль/л.

14,34 моль

= 14,34 моль/л

1 л

«Патша арағы» концентрлі тұз және азот қышқылдарын араластырып алынады. Патша арағының құрамы 3 моль HCl және 1^{моль HNO}3 ^{арақатынаста болуы үшін 35%-тік тұз қышқылы} (тығыздығы 1,174 г/см³) мен 98%-тік азот қышқылын (тығыздығы 1,501 г/см³) қандай көлемдік қатынаста алу керектігін анықтаңыздар. Шешуі:

^{3 моль HCl-ға 1 моль HNO}3 ^{массасы бойынша сәйкес келуі керек. Онда:} m(HCl) = 3 моль · 36,45 г/моль = 106,35 г

Яғни, массалық қатынастары келесідей болуы керек:

^{106,35 г HCl : 63 г HNO}3^.

3 л 35%-тік тұз қышқылы ерітіндісіндегі HCl массасы: m(HCl ерітіндісі) = 1,174 г/см³ · 3000 мл = 3522 г;

m⁽еріген зат⁾=

m⁽ерітінді⁾∙ ω

=

100%

3522 г · 35%

100%
= 1232,7 г

^{1 л 98%-тік HNO}3 ^{ерітіндісіндегі HNO}3 ^{массасы:}

^m(HNO3 ^{ерітіндісі) = ρ · V = 1,501 г/см3 · 1000 мл = 1501 г}

m⁽HNO₃⁾=

m⁽ерітінді⁾∙ ω

=

100%

1501 г · 98%

= 1471 г

100%

^{Егер 106,35 г HCl – 63 г HNO}3

^{Онда 1232,7 г - х г HNO}3^{. Бұдан: х = 730,23 г HNO}3
^{1 л HNO}3 ^{ерітіндісінде – 1471 г HNO}3 ^болса,

^{V л HNO}3 ^{ерітіндісінде – 730,23 г болады. Бұдан: V = 0,495 л.}
^{Яғни, 1V(HCl) : 0,495V(HNO}3^{) = 2,1V : 1V}
^{Жауабы:}^{2V(HCl) : 1V(HNO}3^).

Азот (IV) оксидінің сутек бойынша тығыздығы 70⁰С кезінде 27,8.^{Осы температурада NO}2 ^{және N}2^O4 ^{молекулалары сандарының} арақатынасы қандай?

Шешуі.

Құрамындағы жұптаспаған (жалқы) электронның есебінен азот (IV) оксиді димерленуге бейім болады.

^2NO2 ^{↔ N}2^O4

46 г/моль 92 г/моль
Сондықтан, әдетте -11⁰С мен +114⁰С аралығында олар екі оксидтің қоспасынан тұрады. Қоспадағы әр газдың молярлық үлесін қоспаның салыстырмалы тығыздығы бойынша табуға болады.

M(қоспа) = 2 г/моль · 27,8 = 55,6 г/моль;

Қоспаның 1 моль үлгісін қарастырайық. Ондағы азот (IV) оксидінің зат мөлшерін х моль деп белгілесек, онда оның димерінің зат мөлшері (1-х) моль болады. Осыны ескеріп, теңдеу құрамыз:

46х + 92(1-х) = 55,6; Бұдан: х = 0,791 моль
^{Демек, ν(NO}2^{) = 0,791 моль; ν(N}2^O4^{) = 1, 000 - 0,791= 0,209 моль.}

Жауабы: 3,78:1.
N(NO₂)

=

N(N₂O₄)
ν(NO₂) ν(N₂O₄)
0,791

=

0,209
3,78

=

1

^{Егер KNO}3 ^{ерігіштігі 600С-та 1100 г/л, ал 350С-та 570 г/л болса,} массасы 200 г қаныққан калий нитратының ерітіндісін 60⁰С-тан 35⁰С-қа дейін салқындатқанда тұнбаға калий нитратының қандай массасы түседі?

Шешуі.

Бұл есепті бірнеше әдіспен шығаруға болады.

әдіс. Дәстүрлік әдіс.

^{600С кезінде қаныққан 200 г ерітіндідегі KNO}3 ^{массасын табамыз.}
^{Егер 2100 г ерітіндідегі - 1100 г еріген KNO}3 ^{болса, Онда 200 г ерітіндіде - х г еріген KNO}3 ^{болады.}

Бұдан: х = 200∙1100/2100 = 104,76 г.
^{Демек, m(KNO}3^{) = 104,76 г; m(H}2^{O) = 95,24 г.}
Ерітіндіні салқындатқанда су тұнбаға түспейтіндіктен, оның массасы өзгермейді. Енді осы су 35

⁰С кезінде қанша тұзды еріген күйде «ұстап тұратынын» есептейік.

^{Егер 1000 г суда - 570 г KNO}3 ^{еритін болса,}

^{Онда 95,24 г суда - у г KNO}3 ^{еріген күйде болады.}

Бұдан: у = 95,24∙570/1000 = 54,29 г.
Демек, бастапқы тұздың қалғаны тұнбаға түседі:

m(тұнба) = 104,76 г – 54,29 г = 50,47 г.

әдіс. Математикалық әдіс.

Еріген зат бойынша материалдық баланс теңдеуін пайдаланамыз.

^m1^ω1 ^{= m}2^ω2 ^{+ m}3^ω3

60⁰С кезінде қаныққан 200 г ерітіндіні суытқанда, ол екіге бөлінеді. Температура төмендегенде заттың ерігіштігі көбінесе нашарлайтын болғандықтан, еріген заттың бір бөлігі тұнбаға түседі, екінші бір бөлігі тұнбаның үстіндегі ерітіндіде қалады.

^m1 ^{– бастапқы ерітіндінің массасы;}

^ω1 ^{– ондағы еріген заттың массалық үлесі; m}2 ^{– тұнбаның үстіндегі ерітіндінің массасы; ω}2 – ^{ондағы еріген заттың массалық}^үлесі;

^m3 ^{– түскен тұнбаның массасы;}

^ω3 ^{– ондағы еріген заттың массалық үлесі.}Мұнда:

^ω1 ^{= 1100/2100}⁼^{0,524; ω}2 ^{= 570/1570}^{= 0,363; ω}3 ^{= 1 немесе}^100%.

Енді есептің шартындағы келтірілген шамаларды тиісті орындарына қояйық:

^{200∙0,524 = m}2^{∙0,363 + m}3^∙1,000

^{Егер m}1 ^{= m}2 ^{+ m}3 ^{екенін ескерсек, m}2 ^{= 200 - m}3 ^{болады.}

^{200∙0,524 = (200 - m}3^{)∙0,363 + m}3^∙1,000;

^{104,8 = 72,6 - 0,363m}3 ^{+ 1,000m}3^;

^{32,2 = 0,637m}3^;

^{Бұдан: m}3 ^{= 32,2 / 0,637 = 50,55 г.}

әдіс. Крест әдісі.

Крест әдісі әдетте бір заттың концентрациялары әртүрлі екі ерітінділерін араластыруға байланысты есептеулерге арналған. Бұл жерде біз түскен тұнба мен тұнба үстіндегі ерітіндіні араластырғанда бастапқы ерітінді түзіледі деп қарастырып, оған крест ережесін қолдануымызға болады.

^m2	0,363	0,476
0,524
^m3	1,000	0,161

^m2 ^/m3 ^{= 0,476 /0,161; (200 - m}3^{) / m}3 ^{= 0,476 / 0,161; (200 - m}3^{) / m}

3 ^{= 2,957;}

^{200 - m}3 ⁼^2,957m3^;

^{200 =}^3,957m3^;

^{Бұдан: m}3 ^{= 200 / 3,957 = 50,54 г.}

әдіс. (Муканова А.)

KNO3 2 KNO3 2
S^60С = 1100 г/л H O-да; S^35С = 570 г/л H O-да;

^{m(ерітінді)}1 ^{= m(еріген зат) + m(еріткіш) = 1100 г + 1000 г H}2^{O = 2100 г;}
^{m(ерітінді)}2 ^{= 570 г + 1000 г H}2^{O = 1570 г; Δm = 2100 г – 1570 г = 530 г KNO}3 ^шөгеді
Пропорция құрамыз:

^{Егер 2100 г ерітіндіні суытқанда 530 г KNO}3 ^{бөлінсе, Онда 200 г ерітіндіні суытқанда х г KNO}3 ^{бөлінеді. Бұдан: х = 50,5 г KNO}3^.
^{Жауабы:}^{m = 50,5 г KNO}3^.

§ 7.9. Фосфор және оның қосылыстары

3. Фосфор оксидтерінің біреуінің буының ауа бойынша салыстырмалы тығыздығы 7,6. Оксидтегі фосфордың массалық үлесі 0,564. Оксидтің формуласын табыңыздар.

Шешуі.

Буының тығыздығы бойынша фосфор оксидінің молярлық массасын ^{табамыз. M(P}х^Oу^{) = M}ауа ^{· D}ауа ^{= 29 г/моль · 7,6 = 220,4 г/моль.}

Оксидтің құрамындағы фосфордың массалық үлесі бойынша оксидтің 1 моль мөлшерінің құрамындағы фосфордың зат мөлшерін табамыз: 220,4 г (P) - 100%,

m (P) - 56,4%. Бұдан: m(P) = 124,3 г; ν(P) = 124,3 г/31 г/моль = 4 моль;
m(O) = 220,4 г/моль – 124,3 г(P) = 96,1 г.

ν(O) = 96,1 г/16 г/моль = 6 моль;
^{ν(P) : ν(O) = 4 : 6; Яғни, оксидтің формуласы: P}4^O6^.

^{Көптеген оқулықтар мен оқу құралдарында қысқартылып, P}2^O3 формуласы келтіріледі.
^{Жауабы:}^P4^O6 ^{немесе P}2^O3^.

Егер фосфор ангидридін сусыздандыратын зат ретінде қолданса, қандай өзгерістер жүреді? Фосфор ангидридінің сумен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін жазыңыздар. Қандай жағдайларда мета-, пиро- және ортофосфор қышқылдары түзіледі? Аталған қышқылдардың бір- біріне өзара айналу реакция теңдеулерін жазыңыздар және оларды жүзеге асырудың жағдайларын көрсетіңіздер. Олар тотығу- тотықсыздану реакциялары бола ма? Мета-, пиро- және ортофосфор қышқылдары ерітінділерін бір-бірінен қалай ажыратуға болады? Шешуі:

^{Фосфор ангидридінің формуласын Р}2^О5 ^{деп алайық.}

^ν(Р2^О5^{)/ ν(H}2^O)	Реакция теңдеуі	Аты	Ерекшелігі
1:1	^Р2^О5 ^{+ H}2^{O = 2HPO}3	Мета-	полимер
1:2	^Р2^О5 ^{+ 2H}2^{O = H}4^P2^O7	Пиро-	-
1:3	^Р2^О5 ^{+ 3H}2^{O = 2H}3^PO4	Орто-	-

Источник: https://tut-files.ru/previewfile/120754

Смотрите также:



17. Введение 18. Линейные программы 19. Ветвления 20. Программирование циклических алгоритмов
Анализ эффективности инвестиций предприятия на примере ООО «СпецПримСтрой»
Сборные железобетонные ребристые плиты перекрытия
_-___-~1
_3 тема - Диффузия
_Роджерс Карл, Брак и его альтернативы
_Штерн Вильям, Дифференциальная психология и ее методические основы
- Описание типа СЭТ7009

Материал: Бекишев ., Танабаева Б. А. Шыарылан химия есептері (8 11 сыныптар) Алматы аза университеті, 2018

Шешуі:

Шешуі:

Шешуі:

Шешуі:

Шешуі:

Шешуі.

Шешуі.

әдіс. Дәстүрлік әдіс.

әдіс. Математикалық әдіс.

әдіс. Крест әдісі.

§ 7.9. Фосфор және оның қосылыстары

Шешуі.

Смотрите также: