ν(Cr O ) = m(Cr2O3) = 15,2 г
= 0,1 моль
2 3 M(Cr2O3) 152 г/моль
Реакция теңдеуі бойынша пропорция құрамыз: 1 моль Cr2O3 - 2 моль Cr,
0,1 моль Cr2O3 - х моль Cr. Бұдан: х = 0,2 моль.
m(Cr) = ν(Cr) · M(Cr) = 0,2 моль · 52 г/моль = 10,4 г
mпр.
η =
mтеор.
· 100%
9 г
η =
10,4 г
· 100% = 86,5%
Жауабы: η = 86,5%.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... 46
§37. Темір
-
Қыздырылған Fe2O3 үстінен сутек жібере отырып, темір алуға болады. Мөлшері 2 моль сутек газын жібергенде түзілген темірдің массасын анықтаңыздар. Өнімнің шығымы 95%.
Шешуі:
-
моль х г
Fe2
O3
+ 3Н2
= 2Fe + 3H2
O -
моль 56 г/моль
Реакция теңдеуі бойынша пропорция құрамыз:
3 моль Н2
- 2 моль Fe,2 моль Н2
- х моль Fe. Бұдан: х = 1,33 моль.m(Fe) = ν(Fe) · M(Fe) = 1,33 моль · 56 г/моль = 74,66 г
95% = mпр. · 100% m
= 70,93 г.
Жауабы: mпр. = 70,93 г.
74,66
пр.
§40. Шойын мен болат
6. Массасы
1
т
шойын
алу
үшін
құрамында
9%
FeO
бар
қанша
тонна
кен керек? Шойындағы темірдің массалық үлесі
93%.
Шешуі:
FeO + CO = Fe + CO2
Шойын құрамындағы темірдің массасын анықтайық:
m(Fe) = 1000 кг ∙ 0,93 = 930 кг
Заттың формуласы бойынша пропорция құрамыз: Егер 72 г FeO құрамында – 56 г Fe болса,
Онда x кг FeO құрамында – 930 кг Fe болады. Бұдан: х = 1195,71 кг.
Пропорция құрып, кеннің массасын анықтаймыз: 1195,71 кг – 9%,
у кг – 100%. Бұдан: у = 13285,7 кг.
Жауабы: m(кен)
= 13285,7 кг.
§41. Қазақстандағы металдар. Металлургия.
Қазақстанда кендерден металл алу -
Массасы 240 г магний оксидін тотықсыздандыру үшін 80 г көмір жұмсалды: 240 г 80 г
MgO + C = Mg + CO
40 г/моль 12 г/моль
Осы көмірдегі таза көміртектің массалық үлесі қандай?
Шешуі:
m
(MgO
) 240 г
ν
(MgO
) =
M(MgO) =
40 г/моль = 6 моль
Реакция теңдеуі бойынша: ν(MgO) = ν(C) = 6 моль.
Ал оның массасы: m(C) = ν(C) · M(C) = 6 моль · 12 г/моль = 72 г.
ω(C) =
m(C)
m(көмір)
· 100% =
72 г
80 г
· 100% = 90%
Жауабы: ω(С) = 90%.
-
Таза металл алу үшін сутек пайдаланылады. Осындай тәсілмен вольфрам оксидінен WO3 таза вольфрам алынады. Реакция теңдеуін жазып, мөлшері 2 моль вольфрам алуға кететін сутектің массасын есептеңіздер.
Шешуі:
х моль 2 моль
WO3
+ 3Н2
= W + 3H2
O3 моль 1 моль
Реакция теңдеуі бойынша пропорция құрамыз:
3 моль Н2
- 1 моль W,х моль Н2
- 2 моль W. Бұдан: х = 6 моль.m(H2
) = ν(H2
) · M(H2
) = 6 моль · 2 г/моль = 12 гЖауабы: m(H2
) = 12 г. §44. Органикалық қосылыстардың жіктелуі және аталуы.
Көмірсутектер9. Құрамында көміртектің массалық үлесі 14,1%, хлордың массалық үлесі 83,5% болатын метанның хлортуындысының молекулалық формуласын табыңыздар.
Шешуі:
Заттың 100 г үлгісін қарастырған ыңғайлы. Оның құрамындағы элементтердің массалары:
m(C) = 100 г ∙ 0,141 = 14,1 г
m(Cl) = 100 г ∙ 0,835 = 83,5 г
| m(C) + m(Cl) = 14,1 г + 83,5 г = 97,6г
m(Н) = 100 г – 97,6 г = 2,4 г
|
Заттың құрамындағы көміртек, хлор және сутектің зат мөлшерлерін
сәйкесінше х, у және z моль деп белгілесек, оның формуласы Сх
Cly
Нz болады:
m(C) m(Cl) m(H)
14,1 83,5
2,4
х ∶ у ∶ z = M(C) ∶ M(Cl) ∶ M(H) =
∶ ∶
12 35,5
= 1,175 ∶ 2,352 ∶ 2,4 = 1: 2: 2
1
CCl2H2 – CH2Cl2 дихлорметан.
Жауабы: CH2Cl2 дихлорметан.
-
Метанның жану реакциясының термохимиялық теңдеуі бойынша:
СН4
+ 2О2
= CO2
+ 2H2
O + 890 кДжмассасы 64 г
метан жанғанда түзілетін жылудың мөлшерін есептеңіздер.
Реакция теңдеуі бойынша пропорция құрамыз:
64 г х кДж
СН4 + 2О2 = CO2 + 2H2O + 890 кДж
16 г/моль 890 кДж
| 16 г СН4 - 890 кДж,
64 г СН4 - х кДж. Бұдан: х = 3560 кДж.
|
Жауабы: Q = 3560 кДж.
-
Пропанның С3Н8: а) ауамен; б) оттекпен салыстырғандағы тығыздығын есептеңіздер.
М(С
3Н
8) 44
г/моль
D(ауа)(C3H8) = M(ауа)
= 29 г/моль
= 1,517М(С
3Н
8) 44
г/моль
D(О2)(C3H8) =
= = 1,375
M(О2) 32 г/моль
ауа
Жауабы: D
( )(C
3H
8) = 1,517, D
(О )(C
3H
8) = 1,375;
2
-
Метан мен пропанның жану реакцияларының теңдеулерін салыстырып, олардың бірдей көлемдерін (қ.ж.) жаққанда, қайсысынан көмірқышқыл газы көп түзілетінін анықтаңыздар.
Шешуі:
Метан мен пропанның жану реакцияларының теңдеулерін жазамыз:
СН4
+ 2О2
= CO2
+ 2H2
O (1) С3
Н8
+ 5О2
= 3CO2
+ 4H2
O (2)Жауабы: Пропан жанғанда көмірқышқыл газының мөлшері көп бөлінетіні реакция теңдеуінен көрініп тұр.
-
Құрамында көміртектің массалық үлесі 0,827 (82,7%) және сутектің массалық үлесі 0,173 (17,3%) болатын және ауамен салыстырғандағы тығыздығы 2 болатын көмірсутектің молекулалық формуласын табыңыздар.
Шешуі:
Заттың 100 г үлгісін қарастырған ыңғайлы. Ондағы көміртек пен сутектің массалары:
m(C) = 100 г ∙ 0,827 = 82,7
г
m(Н) = 100 г ∙ 0,173 = 17,3
г
Зат құрамындағы көміртек пен сутектің зат мөлшерлерін сәйкесінше х
және у моль деп белгілесек, оның формуласы Сх
Нy
болады.
х ∶ у =
m(C)
∶
M(C)
m(Cl)
M(Cl)
82,7
= ∶
12
17,3
1
= 7 ∶ 17,3 = 1: 2,5 = 2 ∶ 5
Демек, заттың ең қарапайым (эмпирикалық) формуласы - С2
Н5
. Алайда мұндай көмірсутек жоқ. Заттың нағыз молекулалық формуласын табу үшін оның ауа бойынша салыстырмалы тығыздығын
пайдаланамыз.
М(С
хН
у) = M(ауа) · D
(ауа)(C
xH
y) = 29 г/моль · 2 = 58 г/моль
М(Сх
Нy
) = М(С2k
Н5k
) 58 = kM(С2
Н5
) 58 = k∙29 k = 2.Яғни белгісіз қосылыстың молекулалық формуласы C4
H10
болғаны.Жауабы: C4
H10
– бутaн. -
Сутекпен салыстырғандағы тығыздығы 8 болатын, құрамында 75% көміртек бар қаныққан көмірсутектің молекулалық формуласын анықтап, құрылымдық формуласын жазыңыздар.